Таърех дар борай Ирон

ایران بین بین‌النهرین، آسیای مرکزی، قفقاز، آسیای جنوبی و خلیج فارس سرِ یک راهِ قدیمی قرار داره. جامعه‌های یک‌جانشین و دولت‌های قدرتمند، خیلی پیش از این‌که کشور شکل سیاسی امروزی‌اش ره بگیره، اونجا وجود داشتند. مادها و امپراتوری پارسی هخامنشی از بخش‌های مهم تاریخ باستانی ایران‌اند. هخامنشیان یک قلمرو بزرگ و گوناگون ره با استان‌ها، راه‌ها، خراج و اداره محلی می‌گرداندند. بعد از لشکرکشی اسکندر مقدونی، فرمانروایان هلنیستی بیشتر منطقه ره زیرِ اختیار گرفتند. بعدتر امپراتوری اشکانی به قدرتی بزرگ تبدیل بیّه که راه‌های بازرگانی شرق و غرب ره به هم وصل کرد. امپراتوری ساسانی یک دولت متمرکز ایرانی ساخت و از نهادهای زرتشتی پشتیبانی کرد. رقابت درازمدتش با دنیای روم و بیزانس روی آسیای غربی اثر گذاشت. لشکرهای مسلمان عرب در سده هفتم ساسانیان ره شکست بدادند. اسلام کم‌کم دین غالب بیّه، اما زبون فارسی و سنت‌های فرهنگی ایرانی بماندند و روی جهانِ گسترده‌تر اسلامی اثر بذاشتند. بعدتر چندین دودمان ایرانی، ترک و مغول بر ایران فرمان راندند. این دوره‌ها در بعضی جاها ویرانی آوردند، اما در عین حال نظام‌های سیاسی تازه، شهرها، دانش، ادبیات و هنر هم پدید آوردند. دودمان صفوی مذهب شیعه دوازده‌امامی ره به نهادی تعیین‌کننده در دولت تبدیل بَکِرده. این کار کمک کرد ایران از نظر سیاسی و دینی از امپراتوری‌های سنیِ همسایه متمایز بوه. در دوره قاجار، ایران با ضعف داخلی و فشار فزاینده روسیه و بریتانیا روبه‌رو بیّه. انقلاب مشروطه قانون اساسی و مجلس ره به وجود آورد و نشانه‌ای ماندگار از حکومت پاسخ‌گو بیّه. دوره پهلوی تمرکز قدرت، نوسازی به رهبری دولت، ملی‌گرایی و دگرگونی سریع اجتماعی ره، همراه با سرکوب سیاسی، به همراه داشت. انقلاب ۱۹۷۹ به پادشاهی پایان بداد و جمهوری اسلامی ره برپا بَکِرده. جنگ با عراق، تغییرات اجتماعی، کشمکش سیاسی و پیوندها با ایرانیانِ دیاسپورا دهه‌های بعدی ره شکل دادند. ایرانی‌ها هنوز این تاریخ ره جورواجور و گاهی با برداشت‌های ناسازگار تفسیر کانند.