ايران ميسوپوٽيميا، وچ ايشيا، قفقاز، ڏکڻ ايشيا ۽ فارس نار جي وچ ۾ هڪ قديم سنگم تي واقع آهي. جديد سياسي صورت ملڻ کان گهڻو اڳ اتي آباد معاشرا ۽ طاقتور رياستون موجود هيون. ميدين ۽ هخامنشي فارسي سلطنت قديم ايراني تاريخ جا مرڪزي حصا آهن. هخامنشين هڪ وڏي ۽ متنوع سلطنت کي صوبن، رستن، محصول ۽ مقامي انتظام وسيلي هلائيو. سڪندر مقدونيءَ جي فتح کان پوءِ علائقي جي وڏي حصي تي يوناني اثر وارن حڪمرانن جي حڪومت رهي. پوءِ پارٿين سلطنت اوڀر ۽ اولهه جي واپاري رستن کي ڳنڍيندڙ وڏي طاقت بڻجي. ساساني سلطنت هڪ مرڪزي ايراني رياست قائم ڪئي ۽ زرتشتي ادارن جي سرپرستي ڪئي. رومي ۽ بازنطيني دنيا سان ان جي ڊگهي دشمني اولهه ايشيا جي تاريخ تي اثر وڌو. ستين صديءَ ۾ عرب مسلمان فوجن ساسانين کي شڪست ڏني. اسلام آهستي آهستي غالب ٿيو، جڏهن ته فارسي ٻولي ۽ ثقافتي روايتون برقرار رهيون ۽ وسيع اسلامي دنيا تي اثرانداز ٿيون. ان کان پوءِ ايران تي ڪيترن ئي ايراني، ترڪ ۽ منگول گهراڻن حڪومت ڪئي. انهن دورن ۾ ڪي هنڌ تباهه ٿيا، پر نوان سياسي نظام، شهر، علم، ادب ۽ فن به پيدا ٿيا. صفوي گهراڻي ٻارهن امامي شيعه اسلام کي رياست جو هڪ تعريفي ادارو بڻايو. ان سان ايران پاڙيسري سني سلطنتن کان سياسي ۽ مذهبي طور الڳ سڃاڻجڻ لڳو. قاجار گهراڻي هيٺ ايران کي اندروني ڪمزوري ۽ روسي توڙي برطانوي دٻاءَ وڌڻ جو مقابلو ڪرڻو پيو. آئيني انقلاب آئين ۽ پارليامينٽ متعارف ڪرايا ۽ جوابده حڪومت جي دائمي علامت بڻيو. پهلوِي دور ۾ مرڪزيت، رياستي اڳواڻيءَ واري جديدڪاري، قوم پرستي ۽ تيز سماجي تبديلي آئي، گڏوگڏ سياسي جبر به رهيو. 1979ع جي انقلاب بادشاهت جو خاتمو ڪيو ۽ اسلامي جمهوريه قائم ڪئي. عراق سان جنگ، سماجي تبديلي، سياسي تڪرار ۽ ايراني مهاجر برادريءَ سان لاڳاپن ايندڙ ڏهاڪن کي شڪل ڏني. ايراني اڄ به هن تاريخ کي مختلف ۽ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي جي ابتڙ نموني سمجهن ٿا.
ايران ۾ تاريخ
ايران جي تاريخ قديم تهذيبن ۽ فارسي سلطنتن کان اسلامي گهراڻن ۽ جديد ايراني رياست تائين پکڙيل آهي. ايران نون ماڻهن، مذهبن ۽ خيالن کي بار بار جذب ڪندي مضبوط ثقافتي سڃاڻپ برقرار رکي. اها ڊگهي تاريخ اڄ به ٻولي، فن، سياست ۽ اجتماعي يادگيريءَ تي اثرانداز ٿئي ٿي.
VivAVia can make mistakes. Check important information.