Siyasetê Îranî

Îran komarekê Îslamî yo. Rêza siyasîya ey dezgehên komarî, wekî hilbijartiş û meclîs, bi dezgehên ke li ser şîroveya fermî ya hukûmeta Îslamî ava bîyê, bi hev re kom kena. Serokê Herî Bilind, ke bi gelemperî serokê herî bilind (rahbar) beno name kerdene, cihê herî bilind girewto. No makam rêya giştîya dewletî tesîr kena û di waranê wekî ewlehî, hêzên çekdar, weşan û tayînkerdişê meqamanê bilind de desthilatdariya girîng esto. Serokê komarî şaxê îcrayî rêberî kena û piraniya karê rojane yê hukûmetî rêveberî kena. Wezîrî warên siyasî rê nêzîkî kenê, lê hêza serokê komarî bi dezgehên bîn û desthilatdariya Serokê Herî Bilind sînorêna. Meclîsê Şêwirmendî yê Îslamî (Majles) meclîsê neteweyî yê Îranî yo. O qanûnî munaqeşe kena, budceya dewletî pejirnena, wezîran pers kena û dikarê çalakîya hukûmetî lêkolîn bike; lê biryarê ey di binê çavdêriya dezgehî de manenê. Şûraya Parastvan (Shorā-ye Negahbān) qanûnan li gorî destûr û prensîbên Îslamî kontrol kena. Herwisa ew kontrol kena ke kesên ke dixwazê ji bo hin makamên hilbijartî namzed bibê, dikarê wekî namzed xuya bibê; no tişt bi awayekî xurt pêşbaziya siyasî şekil dano. Dezgehên bîn ên girîng dadgeh, Meclîsê Pisporan û Şûraya Tesbîtê Maslahatê ne. Rolê wan di nav de qewimandişê nakokiyên qanûnî, hilbijartiş û çavdêriya Serokê Herî Bilind, û alîkarîkirina çareserkirina hin nakokiyên dezgehî yo. Çalakîya siyasî hilbijartişan, munaqeşeya meclîsî, rêveberiya giştî, daxwaznameyan, komeleyên pîşeyî, torên dînî û nîqaşê giştî dihewena. Partîyê siyasî hene, lê siyasete gelek caran bi grûbên ke diguheriyê, torên şexsî û meylên fireh ên ke bi navên muhafezekar, reformxwaz an pragmatîk tên şîrovekerdene, dimeşe. Di jiyana rojane de, siyasete tesîrê ser perwerde, kar, reftarê giştî, medyayê, siyaseta aborî û têkiliyên bi welatên bîn ra kena. Beşdarî dikarê kanalên çareserkirina problemên herêmî biafirêne, lê namzedî, axaftiş, rêxistinkerdış û guhernayîşê dezgehan di nav sînorên qanûnî û siyasî yên xurt de dimeşê.