Çanda Îranî timî bi navê farhang-e Irani, yanî çanda Îranî, tê zanayî. Ew di nava hezaran salan de bi koçberî, padîşahî, ol, bazirganî û têkiliyên gelên cîran re pêş ketiye. Malbat bingehê jiyana civakî ye. Xizm bi gelemperî piştgirîya hev dikin, bi hev re pîroz dikin û di biryarên girîng ên kesane de beşdar dibin. Mêvanperwerî pir bi nirx e. Dibe ku ji mêvanan re çay, fêkî, şîrînî an xwarin pêşkêş bikin, û mêvandar timî hewl didin ji bendewariya mêvan zêdetir pêşkêş bikin. Taarof şêwazeke naskirî ya rêzdariya adetî ye. Mirov dikarin di destpêkê de pêşniyarekê red bikin, li ser dayîna tiştekî israr bikin, an gotinên nizm bikar bînin; ji ber vê yekê carinan guhdêr divê piştrast bike ka armanca rastîn çi ye. Helbesta Farisî, çîrokbêjî, muzîk, baxçe, xalîçe, xetatiyê û mîmarî formên çandî yên girîng in. Berhemên helbestvanên wek Hafez, Saadi, Ferdowsi û Rumi di axaftina rojane û pîrozbahiyan de jî hene. Çanda xwarinê li herêmên cuda diguhere, lê bi gelemperî birinc, nan, giya, sebze, mast, xwarinên şorbeyî û xwarinên hevpar girîng in. Çay vexwarineke rojane ye û gelek caran di serdan û sohbetan de tê vexwarin. Îran ji aliyê çandî ve pirreng e. Civakên Farisî, Azerbaycanî, Kurd, Lor, Ereb, Beluç, Tirkmen û yên din ziman, xwarin, muzîk, cil û adetên xwe yên herêmî diparêzin. Tewrê li cihên giştî dikare ji jiyana taybet a malbatê fermîtir be. Temen, meqam, zayend, pratîka olî, jiyana bajarî an gundî û nêrîna kesane dikarin hemû bandorê li tewra mirovan bikin. Ji ber vê yekê çanda Îranê ne şêwazeke jiyanê ya yek û sabît e. Fêhmkirina wê bi çavdêrî, pirsên bi rêz û cihdayîna cudahiyên kesane dest pê dike.
Çand Îran de
Çanda Îran de mîrasê kevn ê Farisî, tesîrê Îslamî, cûreyê herêmî û jiyana rojane ya modern bi hev re dihewîne. Têkilîyê malbatî, mêvanperwerî, helbest, xwarin û tewrê bi rêz girîng in. Adetî goreyê nifşan, civatan û herêman diguherin.
Li Îranê silaveke aram, zimanê bi rêz û sebir di adetên mêvanperweriyê de bandora baş a yekem çêdikin. Guman neke ku her Îranî heman kevneşopiyên olî, etnîkî an malbatî dişopîne. Bila kesên têkildar ji te re bibêjin ka ji wan re çi guncaw e.
Qonaxê jiyanî
Qonaxê jiyanî Îran de bi giranî bi malbat, xwendiş, kar, zewac û lênêrîna nifşan girêdayî yê. Zarokî û biryarê mezin yê mezinan gelek caran hem kes hem xizm pêwendîdar kenê. Tecrûbe li gor malbat, herêm, dahat, zayend û nêrîna kesî gelek ciyawaz a.
Dîrok
Dîrokê Îran ji şaristaniyê kevn û împaratoriyê Farsî heta sulaleyê Îslamî û dewletê îranî ya modern digihîşo. Îran nasnameya kulturî ya xurt parast, hemî dem kom, ol û fikrê nû zî qebûl kir. Ev dîroka dirêj hîn ziman, huner, siyaset û bîrê giştî şekil dano.
Sanat
İran'da sanat; mimari, halılar, hat sanatı, resim, şiir, müzik, el sanatları, tiyatro, fotoğrafçılık ve sinemayı kapsar. Fars sanat gelenekleri çoğu zaman özenli geometrileri, akıcı çizgileri, bahçeleri, hikâyeleri ve simgesel imgeleri bir araya getirir. Bölgesel topluluklar ve çağdaş sanatçılar pek çok farklı biçim ve ses katar.
Din
Îran de dinê zafane bi Îmamî Şîayê Dozdehîni ra şekil gêno; o bi sazîyê dewletî û takvimê giştî ra nêzdî eleqeyê esto. Misilmanê Sunî, Mesîhî, Cihû, Zerdeştî, Bahaî, bawerîyê bînî ra şopnayox û kesê bêdînî zi beşê cemaetê Îranî yê. Pratîka şexsî ra zaf bi bawerîye ra heta neynê, weçînayî, an secularî bedilîyena.
Dil
Farsça, yaygın olarak Fârsi adıyla da bilinir; İran’ın resmî ve en geniş ölçüde ortak kullanılan dilidir. Pek çok İranlı Azerbaycan Türkçesi, Kürtçe, Lurca, Arapça, Beluçça, Türkmence, Gilaki, Mazenderanca veya başka dilleri de konuşur. Bu nedenle aile ve topluluk yaşamında çok dillilik yaygındır.
Gelenekler
İran’daki gelenekler mevsim takvimini, aile buluşmalarını, dini, yemeği, şiiri ve yerel kimliği bir araya getirir. Nevruz, Yelda Gecesi ve dinî anmalar en bilinen örnekler arasındadır. Aileler ve bölgeler aynı günü farklı biçimlerde kutlayabilir.
Hevre Cıwıtış
Îran de hevre cıwıtış, malbata piştgirî, têkiliyê cîranan, mêvanperwerî, rêzdarî û têkilîya civakî ya bi baldarî ra girêdayeyo. Têkilîyê umumî eşkenê fermî bibê, label têkilîyê malbata bawerkerde û hevalan eşkenê germ û rehet bibê. Ferqê herêmî, dinî, nifşî û şexsî davranışê rojane şekil dano.
VivAVia can make mistakes. Check important information.