Art an Italia

L’arte italian-a a l’aparten nen a un sol period o stil. La scultura e ij mosàich antich, le cesa medieval, la pitura ëd la Rinassensa, jë spassi baròch, ël design modern e le instalassion contemporanee a formo un panorama long e varià. Tanta arte storica a l’é stàita fàita për un but, pa për un museu. Le figure a insegnavo le storie religiose, le statue a onoravo ij governant, j’edifici a mostravo ël poder e j’oget decorà a servivo për ij dabzògn ëd tut ij di o për le cerimònie. La Rinassensa a l’ha colegà l’osservassion atenta, ël savè classich, la sperimentassion tecnica, ij patron ric e le boteghe esperte. Firensa a l’é stàita importanta, ma Roma, Venessia e d’autri sent a l’han svilupà le proprie tradission. Un *affresco* a l’é dipìnt su dël gèss preparà dla parej, mentre un mosàich a forma le figure con tante part cita. Le pala d’altar, ij panel, le tele, le sculture, le stampe, ij tessù, le ceramiche e l’architetura a richiedo diverse manere ëd vardéje. Le cesa a conten-o d’opere major, ma a resto pòst ëd cult. I visitator a dovrìo vestisse e comportesse con rispet, segue le regole local ëd fotografia e disturbe nen ij riti. La produssion artistica italian-a a includ ëdcò l’artigianà regional, coma le ceramiche, ël vej, ij tessù, ël travaj dël legn, dël metal e le tecniche decorative. Ste pratiche a colego design, abilità manual, material local e comersi. L’arte italian-a moderna a riva a la fotografia, al design grafich, al mòbil, a la mòda, al film, ai monumet public e al travaj sperimental. J’artista contemporan a peulo interoghe la storia, l’identità, la politica, la tecnologia o l’ambient. L’arte a peul dà belëssa, memòria condividùa, educassion e travaj, ma l’access a l’é inegual e la conservassion a l’é impegnativa. Imparé a vardé con atension a l’é pi util che mandé a memòria un-a longa lista ëd nòm famos.