L'ambient an Italia

L'ambient d'Italia a l'é modelà da j'Alp, ij Apennin, longhe coste, j'isole, le pianure, le sità e le zone agricol. Për sòn, le condission a peulo esse motobin diferente tra le valade dl'Nord, le grande aree urban, ij paìs dl'intern e le coste mediterranee. La paraula italiana për l'ambient natural e l'ambient uman (ambiente) a cuverge ël mond natural e l'ambient uman. Le politiche ambientaj a colego la protezion dla natura con la salut publica, l'uso dël territòri, l'energia, ij trasport, l'agricoltura, l'industria e la gestion dij rifiut. Le responsabilità a son spartìe tra vàire livel. Lo Stat a fissa la corniss generala, le region a organizo servissi e pian important, e ij comun (comune) a gestisso vàire question local, com ij rifiut d'le cà e jë spassi publich. La separassion diferencià (raccolta differenziata) a l'é ëspess ciamà parej. Le categorìe tipiche a comprend carta, vetro, plastica e imballagi ëd metal, rifiut organich e rifiut nen reciclabij, ma ij color e le modalita ëd coletta a peulo cangé da comun a comun. L'eva a l'é essensial për le cà, l'agricoltura, l'industria, ij fium, ij lagh e le zone umide. Sparagné l'eva e impeidì l'inquinament a l'é specialment important andova l'istà a l'é seca o le plòe a son irregular. La qualità dl'aria a dipènd dal trafich ëd strada, dal riscaldament, dl'industria, dla geografia e dël temp. Vaire pianure e valade serade a peulo ten-e l'inquinament visin a tera, mentre andé a pé, andé an bicicleta, dovré ij trasport publich e un riscaldament eficient a peulo ridùje le emission local. L'Italia a fa ëdcò fronte a pressions ambientaj da inondassion, sicità, calor, incendi forestaj, erosion dla costa e versant instabil. Un bon pian ëd l'uso dël territòri, cors d'eva tenù a post, terren san, alarme tempestive e preparassion dle fameje a giuto a limitè ij dann. La protezion dla natura a crea oportunità për sità pi nete, cà pi san, energìa rinnovàbil, lavor ëd riparassion, agricoltura sostenìbil e ocupassion vërda. Soi limit a son la capacità local inegual, le infrastruture vej, j'usi dël territòri an contrast e ël bisogn ëd cooperassion për long temp.