Lenga an Itàlia

L’italian standard a l’é dovrà ant ij media nassionaj, ant l’educassion, ant l’amministrassion e për comuniché antra region. A l’é nassù stòricament da forme literarie toscan-e, ma adess a l’apartn a ij parlador ëd tuta la na-sion. L’italian parlà a varia për acent, ritm, vocabolari e gramàtica. Un acent regional a l’é normal e a veul pa dì che chi a parla a conòssa mal l’italian. Ël tèrmin dialetto a ven sovens dovrà për le forme local ëd parlada, ma tante a son lenghe romanse diferent, nen version difetose ëd l’italian. Dovréle a peul esprimé leam ëd famija, umor, orgòj local o confidenza. An Itàlia a-i son ëdcò minoranse linguìstiche stòriche riconossù an certe zone. Ël tedesch, ël fransèis, ël slovèno, ël sard, ël furlan, ël ladin, l’albanèis, ël grech e d’àutre lenghe a fan part dla eredità linguìstica dël paìs. Le migra-sion a l’han giontà tante lenghe a le cà, a le scole, a ij pòst ëd travaj e a ij quarté. Esse plurilingue a peul rinforcé ij leam ëd famija e la comunicassion, nen ostacolé l’aprendiment ëd l’italian. L’italian a distingu ël tu informal dal Lei formal al singolar. L’ús a dipend da l’età, dal raport, dal pòst ëd travaj, da la region e da la situassion; për sòn, vardé con cortesia l’ús local a l’é sovens pi afidà che un-a regola rígida. Ij gest, l’espressiom dla fàcia, ël ton e ël temp dla conversassion a sostegno ël sens parlà, ma ij pregiudissi popular a esagero sto aspèt. Ël stess gest a peul esse amìch, ofensiv o confus segon ël contest. Chi ch’a impara a guadagna combinand lë studi organizà con l’ús ëd minca di. Sbaglié a l’é part dël progrès, mentr che scoté con atension a fa capì com la parlada local real a diferiss da ij esempi dij lìber. Comuniché con claresa a conto pi che soné nativ. Frase simple, ciamade për confermé e un riepilòg a scrit a peulo evité eror an le situassion important.