Кыргызстандагы эмгек рыногу

Кыргызстанда эмгек рыногу орусча рынок труда, кыргызча эмгек рыногу деп аталат. Ага расмий жана расмий эмес жумуш, бош орундар, жумуш издегендер, эмгек акы, квалификация, жумушка алуу жана аймактар же өлкөлөр ортосундагы эмгек кыймылы кирет. Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети эмгек рыногунун жалпы абалын өлчөйт, ал эми Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги менен аймактык иш менен камсыз кылуу кызматтары жумуш издегендерге, окутууга жана жумушка жайгаштырууга көмөк көрсөтөт. 2024-жылы 15 жаштан жогорку курактагы жумушчу күчү болжол менен 2,9 миллион адамды түзгөн. Алардын болжол менен 2,8 миллиону иштеген, ал эми 104 000ден ашыгы жумушсуз болгон. Иш менен камсыз болуу деңгээли болжол менен 57 пайызды түзгөн; эркектерде ал болжол менен 72 пайыз, аялдарда 43 пайыз болгон. Сурамжылоонун негизиндеги жумушсуздук 3,7 пайызды түзүп, 2023-жылга салыштырмалуу 0,4 пайыздык пунктка төмөндөгөн. Катталган жумушсуздук башка топту өлчөйт: 2025-жылы болжол менен 56 500 адам жумушсуз катары катталып, 38 100 адам расмий жумушсуз макамын алган; катталган жумушсуздук деңгээли 1,4 пайыз болгон. Бул көрсөткүчтөр ар башка топторду жана мезгилдерди сүрөттөйт. Расмий эмес жумуш иш менен камсыз болуунун олуттуу бөлүгүн түзөт. Иштеген адамдардын болжол менен 65 пайызы расмий эмес сектордо иштеген. Расмий эмгек акы статистикасы негизинен уюшкан сектордогу жалданма кызматкерлерди камтыйт, ошондуктан ал ар бир кызматкердин иш жүзүндөгү кирешесин көрсөтпөйт. 2024-жылдын 1-январына карата Кыргызстанда болжол менен 459 200 жеке ишкер болгон. Чакан жана орто ишканаларда болжол менен 114 000 адам иштеп, бул отчеттук көрсөткүч боюнча жумуштуулуктун 4,2 пайызын түзгөн. Расмий жумуш Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 23-январындагы № 23 Эмгек кодекси менен жөнгө салынат. Расмий эмес жумуш киреше алып келиши мүмкүн, бирок документ менен тастыкталган коргоо жана текшерүүгө боло турган эмгек таржымалы азыраак болушу мүмкүн. 2024-жылы жумуштуулуктун болжол менен 16 пайызы айыл чарбасына туура келген. 2023-жылдагы кеңири маалыматта тармактардын үлүшү мындай болгон: айыл чарба — 17,1 пайыз, дүң жана чекене соода — 15,8 пайыз, курулуш — 12,5 пайыз, өндүрүш — 10,9 пайыз, билим берүү — 9,8 пайыз, транспорт жана кампада сактоо — 8,4 пайыз, меймандостук тармагы — 6,7 пайыз, саламаттык сактоо жана социалдык иштер — 4,4 пайыз, мамлекеттик башкаруу — 4,1 пайыз. Суроо-талап байкалган кесиптерге курулуш адистери, айдоочулар, тейлөө кызматкерлери, тигүүчүлөр, компьютер адистери, мугалимдер жана медицина кызматкерлери кирген. Квалификацияны расмий билим алуу, министрлик колдогон окутуу, кайра даярдоо же квалификацияны жогорулатуу, ошондой эле практикалык жана расмий эмес билим алуу аркылуу алууга болот. 2024-жылдын январынан ноябрына чейин 7 380 жумуш издеген адам 127 кесип боюнча кесиптик окутууга жөнөтүлгөн. Бош орундар негизинен шаарларда топтолуп, саны датасына жараша өзгөрөт. 2025-жылдын июль айында катталган бош орундардын саны Бишкекте 4 595, Ошто 780, Баткенде 600, Ысык-Көлдө 539, Ош облусунда 358, Чүйдө 276, Нарында 230, Жалал-Абадда 168 жана Таласта 144 болгон. Ошол эле маалыматта жумушчулар үчүн 5 282 бош орун жана кызмат көрсөтүү тармагында 2 408 бош орун көрсөтүлүп, жалпы катталган бош орундардын саны 7 690 болгон. 2026-жылдын январындагы бир жолку маалыматта 5 547 бош орун көрсөтүлгөн. Бул сандар катталган суроо-талапты гана сүрөттөйт, анткени расмий эмес жумушка алуу жана катталбаган бош орундар толук камтылбайт. 2025-жылдын майында көрсөтүлгөн 12 411 бош орундун 8 844ү толтурулбай калган; бул жеткиликтүү көндүмдөр менен иш берүүчүлөрдүн суроо-талабынын ортосунда айырма бар экенин көрсөтөт. 2024-жылы орточо айлык номиналдык эмгек акы 36 047 KGS болуп, өткөн жылга салыштырмалуу 14,1 пайызга өскөн. Аймактар боюнча билдирилген орточо көрсөткүчтөр Бишкекте 44 074 KGS жана Ысык-Көлдө 41 084 KGS болсо, Ош облусунда 25 200 KGS жана Баткенде 26 662 KGS болгон. Башка билдирилген орточо көрсөткүчтөр Нарында 35 205 KGS, Таласта 34 068 KGS, Жалал-Абадда 31 229 KGS, Ош шаарында 30 039 KGS жана Чүйдө 27 819 KGS болгон. Чакан жана орто ишканалардагы билдирилген орточо эмгек акы 31 535 KGS болгон. Аялдардын орточо эмгек акысы эркектердикинин болжол менен 69 пайызын түзгөн, ал эми иштеген кедейлердин үлүшү 17,3 пайыз болгон. Аймактар жана тармактар боюнча айырмачылыктардан улам улуттук орточо көрсөткүчтү белгилүү бир жумуштун акысын эсептөө үчүн колдонууга болбойт. Жумуш издегендер Эмгек рыногу жөнүндө маалымат системасы аркылуу онлайн же аймактык иш менен камсыз кылуу бөлүмүнө барып каттала алышат. Мамлекеттик кызматтарга жумуш издегендерди каттоо, бош орундар жана иш берүүчүлөр жөнүндө маалымат, ошондой эле окутууга жетүү кирет. Негизги онлайн кызматтарга zanyatost.kg жана Электронная биржа труда кирет. Каралган мамлекеттик булактар порталдарды колдонуу үчүн акы алынарын тастыктаган жок. Бош орундар менен эмгек акы тууралуу маалымат ар башка аралыкта жаңыртылат: жумушчу күчү боюнча сурамжылоо жыл сайын, ал эми бош орундар жана эмгек акы боюнча маалымат ай сайын жаңыртылат. Ошондуктан көрсөткүчтөрдү салыштырганда жарыяланган күнүн текшерүү керек. Эмгек рыногу чет өлкөдөгү жумушту да камтыйт. 2024-жылы тышкы миграциянын балансы 11 208 адамга оң болгон, бирок бул көрсөткүч эмгек миграциясы менен гана чектелген эмес. Чет өлкөлөрдө жарандарды ишке орноштуруу борбору 4 293 жаранды жумушка жайгаштырган; жеке агенттиктер 29 өлкөдөгү 197 агенттик аркылуу 16 204 адамды жумушка орноштурганын билдирген. 2025-жылдын биринчи жарымында Борбор 29 өлкөдөгү 192 агенттик аркылуу 14 010 адамды жумушка жайгаштырганын билдирген. Билдирилген багыттарга Улуу Британия, Корея Республикасы, Россия, Казакстан жана Германия кирген. Кореяга жумушка орношуу жолу үч жылга созулуп, аны дагы бир жыл он айга узартуу мүмкүнчүлүгү бар деп сүрөттөлгөн. Чет өлкөдөн жумуш издеген жарандар Борборго же уруксат берилген жеке агенттикке кайрылып, migrant.kg аркылуу агенттикти текшерип, жазуу жүзүндөгү келишимди, иштөөгө уруксатты, ортомчуну жана баруучу өлкөдөгү шарттарды текшериши керек. Алымдар, тандоонун мөөнөтү, виза шарттары жана башка чыгымдар баруучу өлкөгө жана агенттикке жараша болот. Кыргызстандагы чет өлкөлүк жумушчулар 2024-жылдагы Министрлер Кабинетинин № 690-р тескемесине ылайык тармактык жана аймактык квоталарга баш иет. Эмгек миграциясынын көрсөткүчтөрү менен чет өлкөгө жумушка жайгаштыруу сандары өлкөдөгү жалпы жумуштуулукка барабар эмес.