လာအိုနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကား

လာအိုဘာသာစကားသည် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် အများပြည်သူပညာရေးတို့တွင် အဓိကအသုံးပြုသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာဥပဒေအရ ဥပဒေများကို လာအိုဘာသာဖြင့် ရေးသားရသည်။ နိုင်ငံတော်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များသည် ဥပဒေများကို လူမျိုးစုဘာသာစကားများဖြင့် ဖြန့်ဝေနိုင်သော်လည်း လက်ရှိတွင် တရားဝင်ပြန်တမ်း၌ လာအိုဘာသာမူများကိုသာ ထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံခြားဘာသာပြန်များသည် နားလည်ရန်အထောက်အကူသာဖြစ်ပြီး လာအိုဘာသာမူအပေါ် တာဝန်ယူရမှုကို အစားမထိုးနိုင်ပါ။ လာအိုနိုင်ငံတွင် ဥပဒေအရ တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး လူများစုနှင့် လူနည်းစုဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု တစ်သမတ်တည်း မရှိပါ။ ခမူး၊ မုံ၊ ကတန်းနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများစွာသည် အထူးသဖြင့် ဝေးလံခေါင်သီသောဒေသများနှင့် ကုန်းမြင့်ဒေသများရှိ အိမ်များနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများတွင် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ စာရေးစံနှုန်းသတ်မှတ်မှုနှင့် အများပြည်သူဝန်ဆောင်မှုများတွင် ရရှိနိုင်မှုမှာ ဘာသာစကားနှင့် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသည်။ လာအိုဘာသာစကားတွင် ဒေသနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းအလိုက် ကွဲပြားသည့်ပုံစံများလည်းရှိသော်လည်း လက်ရှိအချိန်အထိ အပြည့်အစုံလွှမ်းခြုံသော အများပြည်သူသုံးမြေပုံ သို့မဟုတ် တစ်သမတ်တည်းတရားဝင် ဒေသိယစကားအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိပါ။ လူမျိုးစုဘာသာစကားများကို လာအိုဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများဟုသာ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း မသတ်မှတ်သင့်ပါ။ အိမ်ထောင်စုများစွာသည် အိမ်တွင် လူမျိုးစု သို့မဟုတ် လူမှုအသိုက်အဝန်းဘာသာစကားကို အသုံးပြုပြီး ကျောင်း၊ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘာသာစကားအုပ်စုများအကြား ဆက်သွယ်ရာတွင် လာအိုဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ပထမတန်းမှ ပဉ္စမတန်းအထိ စာဖတ်ခြင်းနှင့် သင်္ချာအပါအဝင် သင်ကြားရေး၏ တရားဝင်ဘာသာစကားမှာ လာအိုဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပညာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပညာရေးသိပ္ပံသုတေသနဌာနတို့သည် အိမ်တွင် လာအိုဘာသာစကားမပြောသော သင်ယူသူများအတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် လာအိုစကားပြောအစီအစဉ်ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ တိုးချဲ့စမ်းသပ်မှုတွင် ပြည်နယ် ၁၀ ခုရှိ ခရိုင် ၂၁ ခု ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း အထောက်အပံ့သည် သတ်မှတ်ထားသောအုပ်စုများအတွက်သာဖြစ်ပြီး မိခင်ဘာသာစကားအခြေပြု ဘာသာစကားမျိုးစုံပညာရေးကို တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ပုံမှန်စနစ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံတော်မီဒီယာတွင် လာအိုဘာသာစကားက အဓိကလွှမ်းမိုးသည်။ အစိုးရနှင့် အများပြည်သူရေဒီယိုများတွင် မုံနှင့် ခမူးဘာသာစကားများဖြင့်လည်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူမှုအသိုက်အဝန်းရေဒီယိုစီမံကိန်းများတွင် ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသိယစကား ၁၁ မျိုးခန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယူနက်စကို၏ ယခင်မှတ်တမ်းများတွင် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကား ရေဒီယိုအစီအစဉ်များကို ဖော်ပြထားသော်လည်း လက်ရှိအသံလွှင့်ဌာနအရေအတွက်နှင့် ဘာသာစကားခွဲတမ်းများကို ရရှိနိုင်သောအထောက်အထားများက မသတ်မှတ်ထားပါ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် လူမျိုးစုများ၏ ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ အစဉ်အလာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်နိုင်ခွင့်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ဘာသာစကားအထောက်အပံ့ကို အဓိကအားဖြင့် လက်တွေ့ပညာရေး၊ မီဒီယာနှင့် အများပြည်သူသတင်းအချက်အလက်ပေးမှုများမှတစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်သည်။ ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်မှုသည် ကျောင်း၊ ဥပဒေဆိုင်ရာသတင်းအချက်အလက်၊ ကျန်းမာရေးအသိပေးချက်များနှင့် နိုင်ငံသားပါဝင်မှုတို့ကို လက်လှမ်းမီရေးအပေါ် သက်ရောက်သည်။ တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားဖြင့် ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်မှုနှင့် ဒေသတွင်းဖြန့်ဝေမှုတို့က ကွာဟချက်ကို လျှော့ချနိုင်သော်လည်း နိုင်ငံတစ်ဝန်းသုံး ဘာသာစကားဝင်ရောက်ခွင့်စံနှုန်း သို့မဟုတ် အများပြည်သူဝန်ဆောင်မှုများအတွက် စကားပြန်ရပိုင်ခွင့်ကို အထောက်အထားများက မပြသထားပါ။ ဝင်ရောက်နိုင်မှုသည် ဒေသ၊ အဖွဲ့အစည်းနှင့် သီးခြားအစီအစဉ်အပေါ် မူတည်သည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၊ အစိုးရနှင့် တရားရေးဝန်ကြီးဌာနတို့က ဥပဒေပြုခြင်းနှင့် ထုတ်ဝေခြင်းကို ကိုင်တွယ်သည်။ ပညာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပညာရေးသိပ္ပံသုတေသနဌာနတို့က ကျောင်းသုံးဘာသာစကားအထောက်အပံ့ကို ကိုင်တွယ်ပြီး ပြန်ကြားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အမျိုးသားရေဒီယိုတို့က သက်ဆိုင်ရာမီဒီယာတာဝန်များကို ကိုင်တွယ်သည်။