လာအိုနိုင်ငံရှိ ဘာသာရေး

လာအိုနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစု ၅၀ ရှိပြီး ဘာသာရေးအလေ့အကျင့်များသည် ရပ်ရွာနှင့် နေရာအလိုက် ကွာခြားသည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် မြေနိမ့်ပိုင်း လာအိုလူမျိုးစုများအကြား အထူးသြဇာရှိပြီး ၂၀၁၅ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၅၃.၂% ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ခရစ်ယာန်၊ အစ္စလာမ်၊ ဘဟာအီယုံကြည်မှုနှင့် အခြားအသေးစားအသိုင်းအဝိုင်းများတွင်လည်း ဝတ်ပြုရာနေရာနှင့် စုဖွဲ့လှုပ်ရှားမှုများ ရှိသည်။ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဘာသာရေးအဖွဲ့ချုပ် လေးခုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်နှင့် ဘဟာအီယုံကြည်မှုတို့ ဖြစ်သည်။ ကက်သလစ်၊ လာအိုဧဝံဂေလိ၊ သတ္တမနေ့ဥပုသ်စောင့်အသင်း၊ မက်သဒစ်၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်အသိုင်းအဝိုင်းများလည်း နိုင်ငံအတွင်း လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ အသိအမှတ်ပြုမှုရှိခြင်းက ခရိုင်တိုင်းတွင် တူညီစွာဆက်ဆံခံရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ ၂၀၂၅ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ဥပဒေအရ ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မကိုးကွယ်ခြင်းအခွင့်အရေးကို ကာကွယ်သည်။ ဥ சட்டနှင့်ညီသော ဘာသာရေးလုပ်ငန်းများကို ကာကွယ်ကာ ဘာသာရေးအခြေပြု သွေးခွဲမှုကို တားမြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို လာအိုယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေးအမှတ်လက္ခဏာ၏ အစိတ်အပိုင်း၊ အများစုဘာသာအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ၂၀၁၆ အမိန့် 315 သည် အဓိကအုပ်ချုပ်ရေးမူဘောင်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် လာအိုအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးရေးတပ်ဦးတို့သည် ရွာ၊ ခရိုင်၊ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် မြို့တော်၊ အမျိုးသားအဆင့်များမှတစ်ဆင့် ဘာသာရေးစီမံခန့်ခွဲမှု၊ မှတ်ပုံတင်မှု၊ ခွင့်ပြုချက်နှင့် သင်တန်းများကို ကိုင်တွယ်သည်။ ဒေသအလိုက် အကောင်အထည်ဖော်မှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုဝတ်ပြုရာနေရာများနှင့် မြို့ပြဒေသအချို့တွင် ပိုမိုခန့်မှန်းနိုင်ပြီး ကျေးလက်ခရိုင်များတွင် ပိုမိုကွာခြားသည်။ မှတ်ပုံတင်ခြင်းသည် ဘာသာတစ်ခု၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု သို့မဟုတ် ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်များနှင့် သက်ဆိုင်နိုင်သည်။ ဝတ်ပြုရာအိမ် ဆောက်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ချဲ့ထွင်ခြင်း၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပြင်ပ လှုပ်ရှားမှု၊ နိုင်ငံခြားခရီး သို့မဟုတ် ဆက်သွယ်မှုနှင့် ဘာသာရေးပစ္စည်း တင်သွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ဝေခြင်းတို့အတွက် ကြိုတင် သို့မဟုတ် အဆင့်လိုက်ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်နိုင်သည်။ ဝတ်ပြုရာအိမ်အတွက် မြေအကျယ်အဝန်း အနည်းဆုံး ၅,၀၀၀ စတုရန်းမီတာ သတ်မှတ်ထားပြီး ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများသည် နှစ်စဉ်လှုပ်ရှားမှုအစီအစဉ်ကို ကြိုတင်တင်ပြရသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးယုံကြည်စိတ်ချရသော ကြေးနှုန်းဇယား သို့မဟုတ် စံသတ်မှတ်လုပ်ဆောင်ချိန် မရှိပါ။ ၂၀၂၃ တွင် အစီရင်ခံခဲ့သော ဥပဒေစုစည်းရေးလုပ်ငန်းသည် ၂၀၂၆ ဥပဒေပြုလုပ်ငန်းစဉ်နောက်ပိုင်း ဆက်လုပ်ရန် မျှော်လင့်ထားသော်လည်း နောက်ဆုံးအခြေအနေကို ဤနေရာတွင် အတည်မပြုနိုင်ပါ။ အများပြည်သူရှေ့တွင် ဘာသာပြောင်းရန် စည်းရုံးပြောဆိုခြင်းကို တားမြစ်သော်လည်း အသိအမှတ်ပြုဝတ်ပြုရာနေရာတွင် ဘာသာရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသည်။ မှတ်ပုံမတင်ထားသော အိမ်ဘုရားကျောင်းများအပေါ် ဆက်ဆံမှု မတူညီဘဲ ဒေသအာဏာပိုင်အချို့က အိမ်တွင်ဝတ်ပြုခြင်းကို ဥပဒေမဲ့ဟု သဘောထားသည်။ ခရစ်ယာန်အဖွဲ့များက ကျေးလက်ဒေသတွင် ရွာမှနှင်ထုတ်ခြင်း၊ မိသားစုများကို ယုံကြည်မှုစွန့်ရန် တောင်းဆိုခြင်း၊ ပညာရေး၊ အိမ်ရာ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများတွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းတို့ကို အစီရင်ခံထားသည်။ အချို့လူများသည် နိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ် သို့မဟုတ် ပါတီနှင့်ဆက်စပ်သော အခွင့်အလမ်းရရှိမှု ထိခိုက်နိုင်သဖြင့် ဘာသာရေးဆက်နွယ်မှုကို ဖုံးကွယ်ကြသည်။ နိုင်ငံခြားသာသနာပြုများအပေါ် အပိုကန့်သတ်ချက်ရှိသည်။ အစီရင်ခံထားသော ခွင့်ပြုလှုပ်ရှားမှုများတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်မှု ပါဝင်နိုင်ပြီး အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သူများနှင့် ဘာသာရေးဆွေးနွေးမှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအလေ့အကျင့်တွင် ကုသိုလ်ပြုခြင်း၊ လှူဖွယ်ပစ္စည်းပေးခြင်း၊ သံဃာ့လုပ်ငန်းများနှင့် ဝတ်ဘုရားကျောင်းရှိ ဓလေ့ထုံးစံများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ရပ်ရွာများတွင် နတ်နှင့် ဘိုးဘွားယုံကြည်မှုများကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မကြာခဏ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးပွဲတော်များဟုခေါ်သော ဘွန်းပွဲတော်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာလပြက္ခဒိန် သို့မဟုတ် အစိုးရကြေညာချက်အလိုက် ကျင်းပသည်။ လာအိုနှစ်သစ်ကူး ပီမိုင်လာအိုကို ဧပြီ ၁၄ မှ ၁၆ ရက်အထိ ကျင်းပပြီး နေအိမ်နှင့် ဘုရားကျောင်းများရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို သန့်စင်ခြင်းအပါအဝင် သန့်စင်ရေးနှင့် ရေဓလေ့များ ပါဝင်သည်။ ဘွန်းဝိသာခဘူးချာသည် ဗုဒ္ဓမွေးဖွားခြင်း၊ ဉာဏ်အလင်းရခြင်းနှင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခြင်းတို့ကို အမှတ်ရသည်။ ဘွန်းခေါင်ဖန်ဆာနှင့် ဘွန်းအော့ခ်ဖန်ဆာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝါဝင်ချိန်နှင့် ဝါထွက်ချိန်ကို အမှတ်အသားပြုသည်။ ဗီယင်ကျန်းရှိ ဖာသတ်လွမ်သည် ဖယောင်းတိုင်နှင့် ဖယောင်းရဲတိုက်စီတန်းလှည့်လည်မှု ပါဝင်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်ကြီးနှင့် ဆက်စပ်သည်။ တွေ့ရှိခဲ့သော နောက်ဆုံးအသေးစိတ်အထောက်အထားမှာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး အစိုးရကျောင်းများတွင် သီးခြားဗုဒ္ဓဘာသာဘာသာရပ် မရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုသင်ခန်းစာ သို့မဟုတ် ဘုရားကျောင်းသင်ခန်းစာများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာအလေ့အကျင့် ပါဝင်နိုင်ပြီး ပြည်နယ်အလိုက် ကွာခြားကာ မိဘက ငြင်းပယ်ခွင့်ရှိကြောင်း အစီရင်ခံချက်များလည်း ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိကဘာသာရေးဆက်နွယ်ကျောင်းများသည် မည်သည့်ဘာသာဝင်ဖြစ်စေ လက်ခံသည်။ ဘာသာရေးဆရာနှင့် နိုင်ငံခြားတွင် ဘာသာရေးလေ့လာခြင်းအတွက် ပညာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနတို့ ပါဝင်သည့် ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်နိုင်သည်။ အချို့ပြည်နယ်များတွင် ခရစ်ယာန်ကျောင်းသားနှင့် ဆရာများက ပညာရေးဝင်ခွင့် သို့မဟုတ် အပြုအမူဆိုင်ရာ ဖိအားများ ကြုံကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် လာအိုအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးရေးတပ်ဦးတို့သည် ဒေသအာဏာပိုင်နှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များအတွက် အမိန့် 315 နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်၊ အစ္စလာမ်၊ ဘဟာအီယုံကြည်မှုတို့ကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းဆိုင်ရာ အလုပ်ရုံများ ပြုလုပ်သည်။ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များရှိ ကက်သလစ်အရာရှိများက ဘာသာပေါင်းစုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ရပ်ရွာတည်ဆောက်ရေး တိုးတက်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အငြင်းပွားမှုများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဒေသအဆင့်တွင် ပထမဆုံး ကိုင်တွယ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသားအာဏာပိုင်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ ဘာသာရေးမွေးဖွားခြင်းနှင့် လက်ထပ်ခြင်းအခမ်းအနားများက အရပ်ဘက်မှတ်ပုံတင်မှုကို အစားမထိုးပါ။ ရရှိနိုင်သော လာအိုဥပဒေအကျဉ်းချုပ်များအရ ရိုးရာလက်ထပ်အခမ်းအနားကို မှတ်ပုံမတင်ပါက အရပ်ဘက်ဥပဒေအရ အသိအမှတ်ပြုမှု မရပါ။ အသုဘနှင့် သင်္ချိုင်းစီစဉ်မှုများသည် ဒေသအလိုက် ကွာခြားသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် ခရစ်ယာန်များအတွက် အများပြည်သူသင်္ချိုင်းအသုံးပြုခွင့် အငြင်းပွားခဲ့ပြီး ဝင်ခွင့်ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် သီးခြားသင်္ချိုင်းမြေ၊ ပုဂ္ဂလိကခြံ သို့မဟုတ် အိမ်နောက်ဖေးကို အသုံးပြုရန် ဖိအားပေးခြင်းများ အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းတိုင်းအတွက် တူညီသော သင်္ချိုင်းဝင်ခွင့်ကို အာမခံသည့် တစ်နိုင်ငံလုံးစည်းမျဉ်း အတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါ။ လက်တွေ့ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများတွင် ဝတ်ပြုရာအိမ်အတွက် မြေ၊ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်လုပ်ငန်း၊ ခွင့်ပြုချက်ရယူရန် ခရီးနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်မှု သို့မဟုတ် ဘာသာရေးပစ္စည်းအတွက် ခွင့်ပြုချက်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။