Монгол дахь урлаг

Монголын урлагийн тогтолцоо бүрдсэн боловч албан ёсны, албан бус болон уламжлалт олон төрлийн байгууллага, үйл ажиллагаанд тархсан байдаг. Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын яам, түүний Соёл, урлагийн газар, Улаанбаатар хот, дүүрэг, аймгуудын соёлын байгууллагууд нийтийн соёлын үйл ажиллагааг дэмждэг. Монголын Уран зургийн галерей байнгын болон түр үзэсгэлэн гаргаж, урлагийн дэлгүүр, сургалтын өрөө ажиллуулдаг бөгөөд Музейн тухай хуулийн хүрээнд үйл ажиллагаа явуулдаг. Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театр, Улсын драмын эрдмийн театр, Улсын филармони, Үндэсний урлагийн их театр, Хүүхэлдэйн театр мэргэжлийн тайзны урлагийн боломж олгодог. Монгол Улсын Үндэсний номын сан уран зохиол, хэвлэлийн үйл ажиллагааг дэмждэг бол Соёлын өвийн үндэсний төв соёлын уламжлалыг баримтжуулж, хадгалдаг. Албан ёсны хөгжмийн боловсрол, мэргэшлийг Монгол Улсын Консерваториос авах боломжтой. Сургалтын хөтөлбөрт хөгжим зэмсэг, дуулах урлаг, хөгжмийн онол, үндэсний урлаг, бүжиг багтана. Элсэлт нь тухайн хөтөлбөрийн зар, боловсролын баримт бичиг, элсэлтийн болон ур чадварын шалгалтаас хамаарна. 2026–2027 оны хичээлийн жилийн нийтэлсэн бакалаврын жилийн төлбөр монгол суралцагчдад 4,200,000₮, гадаад суралцагчдад 9,000,000₮; мэргэжлийн сургуулийн элсэлтийн шалгалтын хураамж 50,000₮ байна. Бусад хөтөлбөрийн төлбөр, санхүүжилтийн хугацаа, элсэх нөхцөл нь байгууллага, жил, хөтөлбөрөөс хамаарна. Уламжлалт урлагийн дадлыг байгууллага, наадам, орон нутгийн чуулга, өв тээгчид, гэр бүл болон багш шавийн сургалтаар уламжлуулдаг. Монголтой холбоотой ЮНЕСКО-д бүртгэгдсэн өвд морин хуур, уртын дуу, хөөмий, монгол тууль, монгол бий биелгээ, цуур, лимбэний битүү амьсгаа, монгол бичиг, гэр урлал багтана. Бий биелгээг хамгаалах төсөлд хээрийн судалгаа, өв тээгчдийн бүртгэл, долоон бүсийн шавь сургалт, наадам багтдаг. Эдгээр нь зөвхөн түүхийн сэдэв бус, амьд урлагийн хэлбэрүүд юм. Кино урлаг тусдаа албан ёсны дэмжлэгийн тогтолцоотой. Кино урлагийн зөвлөл бодлого, гадаадын зураг авалтын зөвшөөрөл, санхүүжилт ба нөхөн олговрын шийдвэр, насны ангилал, киноны мэдээллийн сантай холбоотой зөвлөгөө өгдөг. Кино урлагийг дэмжих сан буцалтгүй санхүүжилт эсвэл хөнгөлөлттэй зээл олгож болно. Гадаадын кино баг зөвшөөрөл авч, холбогдох хураамж төлнө. Шаардлага хангасан зардал 500,000 ам.доллароос эхэлсэн бүтээл зардлын нөхөн олговорт хамрагдах боломжтой: үндсэн хувь 30%, бусад нөхцөл хангагдсан тохиолдолд соёлын шалгуураар нэмж 10% авч болно. Тусгай хамгаалалттай газар болон соёлын өвийн дурсгалт газарт зураг авахад өв, тусгай хамгаалалттай газрын журам мөн үйлчилж болно. Уран зохиолын уран бүтээлчид орон нутгийн хэвлэлийн газар, номын сан, соёлын байгууллага, дэмжлэгийн хөтөлбөрөөр дамжуулан эх бүтээл, орчуулга, хэвлэлийн арга зам ашиглаж болно. Соёл, урлагийг дэмжих сан жилийн төсвөөс уран зохиол, ном, аудио болон хэвлэлийн дэмжлэг олгодог ч санхүүжилт авах ерөнхий баталгаа биш. Зохиогчийн эрх уран зохиолын бүтээлийг хамгаалахаас гадна архитектур, барилгын зураг төсөл, төлөвлөгөө, эскиз, загвар, гэрэл зураг, компьютерын программ, дуу болон дүрсний бичлэг, үүсмэл бүтээлийг хамарна. Иймээс дижитал урлаг зохиогчийн эрхийн хамгаалалтад хамрагдаж болох боловч судалгаанд дижитал урлагийн тусгай үндэсний байгууллага байгаа нь тогтоогдоогүй. Уран бүтээлч, соёлын ажилтнууд өөрийн бүтээлийн сэдэв, хэлбэр, арга, төрөл, чиглэлийг сонгох эрх чөлөөг хуулиар хүлээн зөвшөөрсөн. Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн соёлын үйл ажиллагаа сонгох, соёлын амьдралд оролцох, төрийн бус байгууллага байгуулах, соёлын үйлчилгээ ашиглах эрхтэй. Соёлын ажилтнууд наадам, уралдаанд оролцох, мэргэшлээ дээшлүүлэх, уран бүтээлдээ архив, номын сан ашиглах, оюуны өмч болон зохиогчийн эрхийн хамгаалалт эдлэх боломжтой. Тэд соёлын үнэт зүйл, хэл, бичиг үсэг, өвийг хамгаалж, холбогдох мэдлэг, дадлыг өвлүүлэх үүрэгтэй. Тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлэх, хүчирхийлэл сурталчлах, садар самуун агуулсан үйл ажиллагааг хязгаарладаг; эх санаа, нууц ур чадварыг зөвшөөрөлгүй ашиглаж болохгүй. Улаанбаатар хотод урлагийн байгууллагууд хамгийн их төвлөрсөн бол аймаг, орон нутгийн соёлын төвүүд бодит хувилбар болдог. Албан ёсны боловсролд элсэх сонгон шалгаруулалттай бөгөөд ихэвчлэн бүртгэл, боловсролын нотлох баримт, элсэлтийн эсвэл ур чадварын шалгалт шаардана. Үзэсгэлэн, тоглолт олон нийтэд нээлттэй ч хөтөлбөр, талбай, тасалбар эсвэл өргөдлийн журмаас хамаарна. Монголын Уран зургийн галерейн нийтэлсэн ажиллах цаг өвөл ойролцоогоор 10:00–17:00, зун 10:00–18:00 бөгөөд өдөр бүр нээлттэй; тасалбарын үнэ тухайн үеийн хуваариас хамаарна. Орчин үеийн галерей, хувийн урлагийн зах зээл байдаг ч нэгтгэсэн үндэсний зах зээлийн бүртгэл, тарифын бүтэц судалгаагаар тогтоогдоогүй. Архитектур, дизайн, гэрэл зураг, дижитал урлаг нь консерватори, театрын мэргэжлээс илүүтэй төсөл, зах зээл, платформд тулгуурласан, хэсэгчилсэн орчинтой.