Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээл

Үндэсний статистикийн хороо Монголын хөдөлмөрийн зах зээлийг улсын хэмжээнд, Улаанбаатар болон 21 аймагт буюу Монголын мужуудад явуулдаг Ажиллах хүчний судалгаагаар хэмждэг. 2024 онд нэвтрүүлсэн шинэ жинлэлийн аргын дараа 2019-2023 оны үзүүлэлтүүдийг шинэчилсэн тул хуучин нийтлэлтэй шууд харьцуулахдаа болгоомжлох хэрэгтэй. 2024 оны хоёрдугаар улиралд үйлчилгээний салбар нийт ажил эрхлэлтийн 53.5 хувь, хөдөө аж ахуй 24.2 хувь, аж үйлдвэр ба барилга хамтдаа 22.4 хувийг эзэлсэн. Бөөний болон жижиглэнгийн худалдаа, барилга, боловсруулах үйлдвэрлэлд ажиллах хүчний эрэлт тогтмол бий болдог. Албан бус ажил хөдөлмөр эрхэлж буй хүнийг нийгмийн хамгаалал, цалинтай чөлөө, өвчний чөлөөгүй үлдээж болох бөгөөд хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч болон өрхийн бизнест цалингүй туслагчийг хамарна. Эрэлт Улаанбаатарт ихээхэн төвлөрсөн: 2026 оны таамгаар нийт 82,600 ажлын байр байсны 66,600 нь нийслэлд, нийт дүнгийн 80.7 хувь байв. Хөдөө орон нутгийн эрэлтийн эзлэх хувь Хангай болон Төвийн бүсэд ялангуяа буурсан. Аймаг, сумын ялгаа нь ажил олгогч, сургалт, төрийн үйлчилгээнд хүрэх боломжид нөлөөлж болно. Албан ёсны мэргэшлийн замд техникийн болон мэргэжлийн боловсрол, дээд боловсрол, Монголын Үндэсний мэргэшлийн хүрээ багтана. Өмнөх боловсрол, бодит ур чадварыг мөн үнэлж болох ч мэргэшил, ажил хоёрын зөрүү их хэвээр: 2024 онд ажиллагчдын 53 хувь нь эзэмшсэн мэргэжлээсээ өөр чиглэлд ажиллаж, дундаж цалин нь ойролцоогоор 10 хувиар бага байв. Төгсөгчдийн ердөө 15.7 хувь нь эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллахдаа сэтгэл хангалуун байжээ. Төрийн хөтөлбөрт ур чадварын сургалтад 725, мэргэшүүлэх сургалтад 300 хүн хамрагдаж, өмнөх ур чадварыг 200 удаа үнэлсэн. 2025 оны эхний улиралд сарын дундаж нэрлэсэн цалин 2,621,900 MNT, медиан цалин 2,245,300 MNT байв. Уул уурхайн салбарын дундаж 4,935,000 MNT, байр сууц, хоол үйлчилгээнийх ойролцоогоор 1.7 сая MNT байжээ. 2025 оны 4 дүгээр сарын 1-нээс хуулийн доод хэмжээ цагт 4,715 MNT буюу сард 792,000 MNT болсон. Ажил олгогч үндсэн цалинг энэ түвшнээс доогуур тогтоож болохгүй; мэргэшсэн ажлын цалинг автоматаар доод хэмжээгээр тогтоож болохгүй. Нэмэгдэл хөлсийг хууль, хамтын гэрээ эсвэл хөдөлмөрийн гэрээгээр тогтоож болно. Ejob үйлчилгээ хэрэглэгчид бүртгэл, CV үүсгэх, автомат зөвлөмж авах, сул орон тоонд хүсэлт гаргах, мэргэжлийн зөвлөгөө авах боломж олгодог. Job Center ур чадварын үнэлгээ, зөвлөгөө, зуучлал, хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээлэл үзүүлдэг; 2024 онд Улаанбаатарт дөрвөн төв нээгдсэн бөгөөд улс даяар өргөжүүлэхээр төлөвлөсөн. Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний ерөнхий газар, аймаг, дүүргийн хөдөлмөр, халамжийн газар, эрх бүхий сургалтын байгууллага, хөдөлмөрийн биржээр дамжуулан үйлчилнэ. Боломжтой судалгаанд хэрэглэгчээс ерөнхий үйлчилгээний төлбөр авдаг нь нотлогдоогүй. 2024 оны хоёрдугаар улиралд бүртгэсэн ажлын захиалга 53,198 байсан ч 13,964 зуучлалыг тэмдэглэсэн нь захиалгыг биелүүлсэн 26.2 хувийн түвшин юм. 2026 оны таамгаар эрэлтийн 80.5 хувь оны эхний хагаст ногдох бөгөөд ажлын байрны 90.7 хувь нь байнгын, 9.3 хувь нь түр; 53.2 хувь нь шинэ орон тоо, 46.8 хувь нь орлуулалт эсвэл бусад байгаа сул орон тоо байв. Төрийн бодлого нь Ejob-ийг нэгтгэх, Job Center-ийг өргөжүүлэх, эрэлтэд тулгуурласан сургалт, өмнөх ур чадварыг хүлээн зөвшөөрөх, төрийн болон хувийн зуучлалын байгууллагын хамтын ажиллагааг дэмждэг. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөний тухай хууль гадаадад ажиллаж буй Монгол Улсын иргэн болон Монгол Улсад ажиллаж буй гадаадын ажилтанд хамаарна. Жилийн салбарын квот, хувийн хязгаар үйлчилнэ; ажил олгогчийн урилгын зөвшөөрөл гурван сар хүртэл хүчинтэй байж, нэг удаа гурван сараар сунгаж болно, харин ажиллах зөвшөөрөл нэг жил хүртэл хүчинтэй байж болно. Гадаадын ажилтнаас ерөнхийдөө мэргэшлээ, нийгмийн даатгалаа нотлох баримт болон үйлчилгээний хураамж шаарддаг. 2025 оны тавдугаар сард гадаадын 40,003 оршин суугчийн 20,839 нь хөдөлмөрийн зорилготой оршин суух зөвшөөрөлтэй байв. 2025 оны эхний улиралд гадагш хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллахаар явсан 213 хүнийг бүртгэсний 178 нь БНСУ, 35 нь Япон руу зорчсон.