Papunësia në Mal të Zi

Personi zakonisht kualifikohet për regjistrim si i papunë në Mal të Zi nëse është 15–67 vjeç, nuk ka punësim, mund të punojë plotësisht ose pjesërisht, kërkon aktivisht punë dhe është i gatshëm për punë. Shtetasit malazezë regjistrohen pranë njësisë rajonale kompetente të ZZZCG-së ose Biro rada-s sipas vendbanimit. Të huajt e kualifikuar mund të regjistrohen gjithashtu kur kanë qëndrim të përhershëm ose të përkohshëm të kualifikuar, status bashkimi familjar, status humanitar, status refugjati ose mbrojtjeje plotësuese, ose status të zbatueshëm azili. Regjistrimi është e drejtë, jo detyrim i përgjithshëm, por kërkohet për përfitimin kontributiv të papunësisë dhe shumë shërbime të ZZZCG-së. Dosja e regjistrimit zakonisht përfshin dokument identiteti, evidencë punësimi, dëshmi kualifikimesh, aktin e përfundimit të punësimit, dëshmi të çregjistrimit nga sigurimet shoqërore dhe prova të periudhave të sigurimit. Synimi i ZZZCG-së për vendim është 30 ditë. Personi mund ta përdorë portalin online të ZZZCG-së për informacion dhe shërbimet e disponueshme, por njësia rajonale kompetente ose Biro rada mbetet e rëndësishme për procedurën dhe trajtimin e rastit. Për të kërkuar përfitimin kontributiv të papunësisë, personi zakonisht duhet të ketë të paktën nëntë muaj sigurim pa ndërprerje ose brenda 18 muajve të mëparshëm dhe punësimi duhet të ketë përfunduar pa dëshirën ose fajin e punonjësit. Marrëveshja e ndërsjellë, dorëheqja dhe shkelja ose largimi për arsye të caktuara mund ta përjashtojnë kërkesën. Aplikimi duhet dorëzuar brenda 30 ditëve pas përfundimit të sigurimit. Përfitimi nuk është pagesë fikse universale për çdo të papunë; varet nga historiku i sigurimit, arsyeja e përfundimit dhe rregullat ligjore. Kohëzgjatja e përfitimit varet nga periudha e sigurimit. Është tre muaj për nëntë muaj deri në më pak se pesë vjet sigurim, gjashtë muaj për pesë deri në më pak se 15 vjet, nëntë muaj për 15 deri në më pak se 25 vjet dhe 12 muaj për 25 deri në më pak se 35 vjet. Me mbi 35 vjet sigurim, pagesa mund të vazhdojë deri në ripunësim ose të drejtën për pension, sipas rregullave. Përllogaritja ligjore i referohet 120% të obračunska vrijednost koeficijenta. Raporti i ZZZCG-së për 2025 shënon gjithashtu bazë prej 40% të pagës minimale dhe kategori pagash minimale neto prej 600 EUR dhe 800 EUR nga 1 tetori 2024. Prandaj, shuma e pagueshme dhe trajtimi i kontributeve duhen konfirmuar për rastin individual; kontributet pensionale dhe shëndetësore llogariten sipas rregullave përkatëse të përfitimit. Regjistrimi jep qasje në këshillim, ndërmjetësim për vende të lira, orientim profesional, trajnim, trajnim në vendin e punës, arsim për të rritur, punë publike dhe mbështetje për vetëpunësim përmes ZZZCG-së. Këshilltari ndihmon në përgatitjen e Individualni plan zapošljavanja, planit individual të punësimit. Plani mund ta lidhë personin e regjistruar me vende të përshtatshme, trajnim ose masa aktivizimi dhe mund të përshtatet me aftësitë, përvojën dhe synimin e punësimit. Personi i regjistruar duhet të kërkojë aktivisht punë, të mbetet i disponueshëm, të marrë pjesë në këshillim, të bashkëpunojë me planin Individualni plan zapošljavanja, të pranojë punë të përshtatshme të ndërmjetësuar dhe të marrë pjesë në masat aktive të dakorduara të tregut të punës. Ndryshimet përkatëse duhen raportuar brenda tetë ditëve. Refuzimi i punës së përshtatshme ose i një mase të dakorduar, apo mosplotësimi i detyrimeve të bashkëpunimit, mund ta ndërpresë regjistrimin ose përfitimin. Pas 12 muajve të papunësisë së regjistruar, puna e ofruar vlerësohet kundrejt aftësive të personit dhe planit individual të punësimit. Politika aktive e tregut të punës, e njohur lokalisht si APZ, përfshin masa punësimi dhe aktivizimi. Për 2026, ZZZCG planifikoi mbi 31.5 milionë EUR për veprimtari programore dhe mbi 5.7 milionë EUR për masa aktive, me plan për 2,062 pjesëmarrës të papunë. Masat synojnë veçanërisht përfituesit e ndihmës materiale, gratë, personat me aftësi të kufizuara, të papunët afatgjatë, personat që kërkojnë përvojën e parë, aplikuesit për vetëpunësim dhe vendet e punës në komunitetet vendore. Qasja në programe varet nga thirrja aktive, statusi i personit dhe, në disa raste, komuna. Papunësia afatgjatë nënkupton të paktën 12 muaj radhazi pa punësim në regjistër. Puna publike synon veçanërisht personat e regjistruar që është e vështirë të vendosen në punë ose që rrezikojnë përjashtimin social, përfshirë personat pa punë gjatë gjashtë muajve të mëparshëm, komunitetet rome dhe egjiptiane, përfituesit e ndihmës materiale, personat pa përvojë pune, moshat 15–29 ose 50 e sipër, banorët ruralë dhe prindërit e vetëm. Këto masa mund të ofrojnë mundësi të përkohshme pune ose kalim drejt punësimit të rregullt, por pjesëmarrja dhe pagesa varen nga kushtet e programit të caktuar. Ndihma materiale, materijalno obezbjeđenje ose MOP, është sistem i veçantë i mbrojtjes sociale që administrohet përmes CSR-së. Nuk është sigurim papunësie dhe varet nga të ardhurat dhe pasuritë e familjes dhe nga Ligji aktual për Mbrojtjen Sociale dhe të Fëmijëve. Përfituesit e aftë për punë mund të duhet të bashkëpunojnë me marrëveshjet e aktivizimit mes CSR-së dhe ZZZCG-së. Linja e punës sociale është 19977. Në kërkimin e disponueshëm nuk u identifikua pagesë komunale universale e veçantë për papunësinë në Mal të Zi; alternativat kryesore janë përfitimi kontributiv i ZZZCG-së, programet aktive të saj dhe MOP përmes CSR-së. Të rinjtë 15–29 vjeç që nuk janë në punësim, arsim ose trajnim mund të përfshihen në Garancinë për të Rinjtë. Programi synon të ofrojë punësim, arsim, trajnim ose praktikë brenda katër muajve pas papunësisë ose largimit nga arsimi formal. Komunat aktuale pilot janë Bijelo Polje, Nikšić dhe Ulcinj. Në 2025 u regjistruan 1,177 të rinj NEET, pra jo në punësim, arsim ose trajnim, dhe 176 morën mbështetje. Masa Next job-youth e vitit 2026 planifikoi 22 pjesëmarrës për 12 muaj, me subvencion deri në gjashtë muaj dhe buxhet 132,300 EUR; afati i thirrjes ishte 15 shtator 2026. Garancia për të Rinjtë aktualisht kufizohet te komunat pilote, prandaj vendndodhja ndikon në qasje. ZZZCG vepron përmes një rrjeti kombëtar, por programet dhe thirrjet mund të jenë mbarëkombëtare ose të kufizuara në një komunë. Punësimi sezonal kontribuon në uljen tipike të papunësisë së regjistruar nga maji në shtator dhe rritjen më vonë gjatë dimrit. Më 31 gusht 2026, ZZZCG regjistroi 23,408 të papunë, krahasuar me 28,298 në fund të 2025. Anketa e fuqisë punëtore e MONSTAT-it numëroi 310,400 persona në fuqinë punëtore dhe 33,100 të papunë në 2025, me papunësi 10.7%; shifrat e tremujorit të katërt ishin 307,700 persona në fuqinë punëtore, 33,500 të papunë dhe papunësi 10.9%. Rezultatet e anketës dhe regjistri administrativ përdorin përkufizime të ndryshme dhe nuk duhen trajtuar si të këmbyeshme. Punësimi, vetëpunësimi, regjistrimi i biznesit, e drejta për pension ose status tjetër ligjor mund ta ndërpresë ose pezullojë përfitimin. Ndryshimi duhet raportuar te ZZZCG brenda tetë ditëve. Mbipagesa e pajustifikuar mund të kërkohet mbrapsht. Personi që pranon punë pa afat jashtë vendbanimit mund të kualifikohet për ndihmë njëherëshe dhe shpenzime udhëtimi ose zhvendosjeje kur plotësohen kushtet ligjore. Thirrjet aktive, kushtet, shumat dhe ndryshimet aktuale ligjore duhen kontrolluar te ZZZCG ose CSR para aplikimit ose kalimit, pasi kuadri përfshin ndryshime të viteve 2019, 2025 dhe 2026.