મ્યાનમારમાં કલા

બર્મીઝ શબ્દ အနုပညာનો અર્થ કલા થાય છે. સ્થાનિક કલારૂપોમાં ပန်းချီ (ચિત્રકલા), ပန်းပု (શિલ્પકલા), ဂီတ (સંગીત), သဘင် (નાટ્યકલા), ရုပ်ရှင် (સિનેમા અથવા ફિલ્મ), ဓာတ်ပုံ (ફોટોગ્રાફી) અને အနုပညာကွန်ပျူတာ (કમ્પ્યુટર કલા)નો સમાવેશ થાય છે. પરંપરાગત અને સમકાલીન કૃતિઓમાં લાકકામ, દાગીના, માટીકામ, પ્રયોજિત કલા, કાપડકામ, કઠપૂતળીકલા, વંશીય સાંસ્કૃતિક સ્વરૂપો અને સમુદાય આધારિત પ્રદર્શન પણ હોઈ શકે છે. આતાથિંગ્યાનને 2024માં માનવતાના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની UNESCO પ્રતિનિધિ યાદીમાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું. ધાર્મિક બાબતો અને સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, ખાસ કરીને તેનો લલિત કલા વિભાગ, તાલીમ, સર્જન, રંગભૂમિ અને રાષ્ટ્રીય પ્રદર્શન માળખાને ટેકો આપે છે. યાંગોન અને મંડાલેમાં રાષ્ટ્રીય રંગભૂમિઓ કાર્યરત છે. યાંગોન અને મંડાલેની રાષ્ટ્રીય કલા અને સંસ્કૃતિ યુનિવર્સિટીઓ ડિગ્રી અને ડિપ્લોમા કાર્યક્રમો આપે છે; બંને શહેરોમાં કલા ઉચ્ચ શાળાઓ પણ છે. યાંગોનમાં સંગીત, નાટ્યકલા, ચિત્રકલા, શિલ્પકલા અને સિનેમામાં ચાર વર્ષના સ્નાતક કાર્યક્રમો છે; મંડાલેમાં ચાર વર્ષનો સ્નાતક કાર્યક્રમ છે. માસ્ટર્સ કાર્યક્રમો સામાન્ય રીતે બે વર્ષ ચાલે છે. અન્ય વિકલ્પોમાં એક વર્ષનો કલા ડિપ્લોમા, યાંગોનમાં નવ મહિનાનો અંશકાલીન કલા ડિપ્લોમા અને દસ મહિનાનો કમ્પ્યુટર કલા ડિપ્લોમા સામેલ છે. પ્રવેશ સંબંધિત જાહેરાત અને પસંદગી પ્રક્રિયા મુજબ થાય છે; અરજી કરવાથી અભ્યાસની જગ્યા મળવાની ખાતરી થતી નથી. વર્તમાન ફી, તારીખો, શિષ્યવૃત્તિ અને અભ્યાસક્રમની શરતો સંસ્થા પાસેથી ચકાસવી પડે. 2020ના ઉનાળાના અભ્યાસક્રમમાં છ વર્ષથીનાં બાળકો માટે ચાર અઠવાડિયાની ઐતિહાસિક ફી K15,000 હતી, પરંતુ તેને હાલની કિંમત માનવી નહીં. દૃશ્યકલાની પ્રવૃત્તિ યાંગોન અને મંડાલેમાં ગેલેરીઓ, સ્ટુડિયો, ખુલ્લા આમંત્રણો, ખાનગી સંગ્રાહકો અને અનૌપચારિક સંપર્કજાળ મારફતે કેન્દ્રિત છે. બજારનું કદ, કિંમતો અને વેચાણફેર અંગે વિશ્વસનીય રાષ્ટ્રીય માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. મ્યાનમારમાં તમામ કલારૂપોને આવરી લેતી એકીકૃત નોંધણી કે બજાર નથી. સાહિત્યને પુસ્તકાલયો, છાપકામ અને પ્રકાશન માળખાં, મ્યાનમાર લેખક સંઘ, પ્રકાશકો અને સાહિત્ય પુરસ્કારોનો ટેકો મળે છે, પરંતુ પ્રકાશનની પરિસ્થિતિ કૃતિ અને સ્થળ પ્રમાણે બદલાય છે. યાંગોનનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય, ને પ્યી તાવનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય, પ્રાદેશિક સંગ્રહાલયો અને રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય પહોંચ તથા સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે. 2021ના સત્તાવાર આંકડામાં યાંગોનના રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયમાં 4,041 વસ્તુઓ નોંધાઈ હતી; સ્થાનિક મુલાકાતીઓ માટે K500 અને વિદેશી મુલાકાતીઓ માટે K5,000 પ્રવેશફી હતી, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ, ભિક્ષુઓ અને ભિક્ષુણીઓને મફત પ્રવેશ હતો. હાલના સમય અને ફી ચકાસવા જરૂરી છે. ફિલ્મ માટે વધારાના નિયમો લાગુ પડે છે. 1996નો મોશન પિક્ચર કાયદો નિર્માણ, ફિલ્માંકન, ફિલ્મ પ્રોસેસિંગ, ધ્વનિ, સંપાદન, વિતરણ તથા આયાત-નિકાસ માટે વ્યવસાય લાઇસન્સ ફરજિયાત કરે છે. જાહેર પ્રદર્શન માટે મોશન પિક્ચર સેન્સર પ્રમાણપત્ર અને સિનેમાઘર માટે સિનેમા હોલ લાઇસન્સ જરૂરી છે. ફિલ્માંકન પહેલાં પટકથાની સમીક્ષા થાય છે. 2024માં માહિતી મંત્રાલય અથવા મ્યાનમાર મોશન પિક્ચર સંસ્થાની જાહેરાતમાં ફિલ્મો માટે 60 દિવસ અને શ્રેણીઓ માટે 30 દિવસની સમીક્ષા મુદતનો ઉલ્લેખ હતો, પરંતુ હાલના અમલની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ નથી. માહિતી મંત્રાલયમાં 30 દિવસની અંદર અપીલ શક્ય હોવાનું જણાવાયું છે. ઑનલાઇન વિતરણ પણ લાઇસન્સ અને નિયમનને આધીન છે. 2019નો કૉપિરાઇટ કાયદો મૂળ પુસ્તકો, કાવ્યો, નવલકથાઓ, નાટકો, સંગીત, દૃશ્ય-શ્રાવ્ય અને સિનેમેટિક કૃતિઓ, સ્થાપત્ય, ચિત્રકલા, શિલ્પકલા, હસ્તકલા, કાપડકામ, ફોટોગ્રાફી અને પ્રયોજિત કલાને આવરી લે છે. મૂળ કૃતિ સર્જાય ત્યારથી રક્ષણ શરૂ થાય છે; રક્ષણ મેળવવા નોંધણી જરૂરી નથી. બૌદ્ધિક સંપદા વિભાગમાં નોંધણીથી CRFile મારફતે પુરાવો મળી શકે છે. આર્થિક હકો સામાન્ય રીતે સર્જકના જીવનકાળ ઉપરાંત 50 વર્ષ રહે છે; સિનેમેટિક અને દૃશ્ય-શ્રાવ્ય કૃતિઓને સામાન્ય રીતે 50 વર્ષ અને પ્રયોજિત કલાને 25 વર્ષનું રક્ષણ મળે છે. નૈતિક હકો સર્જકના જીવનકાળ દરમિયાન અને મૃત્યુ પછી પણ ચાલુ રહે છે. કરારથી આર્થિક હકો હસ્તાંતરિત કરી શકાય છે. સ્થાપત્ય અને ડિઝાઇનનો મુદ્દો સર્જનાત્મક કૃતિ અથવા બૌદ્ધિક સંપદાને લગતો હોય ત્યારે તે આ કલા-વિષયમાં આવે છે. બાંધકામ મંજૂરીઓ, વ્યાવસાયિક લાઇસન્સ અને બાંધકામ કાયદો અલગ બાબતો છે. ફોટોગ્રાફી અને ડિજિટલ કળામાં ઔપચારિક તાલીમ, સ્વસંચાલિત સ્ટુડિયો, ઑનલાઇન અથવા પ્રવાસી સમુદાયનાં સંપર્કજાળ અને આંતરરાષ્ટ્રીય આમંત્રણોનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. ઇન્ટરનેટ પ્રતિબંધો, દેખરેખ, VPNની બદલાતી ઉપલબ્ધતા અને પ્લેટફોર્મના જોખમો ડિજિટલ વિતરણને અસર કરી શકે છે. સશસ્ત્ર સંઘર્ષ, ભૂકંપ, ચક્રવાત અને વારસાસ્થળોને થયેલું નુકસાન સાંસ્કૃતિક કામમાં ખલેલ પહોંચાડે છે. રાજકીય અથવા સામાજિક રીતે સંવેદનશીલ સામગ્રી પ્રદર્શનો, પ્રકાશનો, ફિલ્મો અને ઑનલાઇન પ્રકાશન માટે વધારાનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ભંડોળ મોટેભાગે પ્રોજેક્ટ આધારિત હોય છે; ઉદાહરણ તરીકે, બ્રિટિશ કાઉન્સિલના 2025ના CTC કાર્યક્રમમાં UK ભાગીદાર સાથે કામ કરતા પાત્ર મ્યાનમાર નિવાસીઓ માટે £10,000 સુધીની સહાય હતી, પરંતુ કાર્યક્રમ હજી ખુલ્લો છે એવું માનવું નહીં. લલિત કલા વિભાગ, યુનિવર્સિટીઓ, કલા ઉચ્ચ શાળાઓ, ગેલેરીઓ, સ્ટુડિયો, સંગઠનો, સમુદાયો, બૌદ્ધિક સંપદા વિભાગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અથવા પ્રવાસી સમુદાયનાં સંપર્કજાળ ઉપયોગી વિકલ્પો આપે છે; છતાં સ્વતંત્ર સમકાલીન સર્જન, બજારપ્રવેશ કે ડિજિટલ કલા સહાય માટે એક જ રાષ્ટ્રીય માળખું નથી.