မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနုပညာ

မြန်မာစကားလုံး အနုပညာသည် အနုပညာကို ဆိုလိုသည်။ ဒေသတွင်းအနုပညာအလေ့အကျင့်များတွင် ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ ဂီတ၊ သဘင်၊ ရုပ်ရှင်၊ ဓာတ်ပုံနှင့် ကွန်ပျူတာအနုပညာတို့ ပါဝင်သည်။ ရိုးရာနှင့် ခေတ်ပြိုင်လက်ရာများတွင် ယွန်းထည်၊ လက်ဝတ်ရတနာ၊ ကြွေထည်၊ အသုံးချအနုပညာ၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ ရုပ်သေးပညာ၊ လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုပုံစံများနှင့် လူထုအခြေပြုဖျော်ဖြေမှုတို့လည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ အတာသင်္ကြန်ကို 2024 ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ကိုယ်စားပြုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ အထူးသဖြင့် ၎င်း၏ အနုပညာဦးစီးဌာနသည် သင်တန်းပေးခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဇာတ်ရုံများနှင့် အမျိုးသားဖျော်ဖြေရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပံ့ပိုးသည်။ အမျိုးသားဇာတ်ရုံများကို ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးရှိ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ်များတွင် ဘွဲ့နှင့် ဒီပလိုမာသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ထားပြီး အနုပညာအထက်တန်းကျောင်းများလည်း ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးတွင် ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင် ဂီတ၊ သဘင်၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပုနှင့် ရုပ်ရှင်တို့၌ လေးနှစ်ကြာ ဘွဲ့ကြိုအစီအစဉ်များရှိပြီး မန္တလေးတွင် လေးနှစ်ကြာ ဘွဲ့ကြိုအစီအစဉ်တစ်ခု ရှိသည်။ မဟာဘွဲ့အစီအစဉ်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် နှစ်နှစ်ကြာသည်။ အခြားရွေးချယ်စရာများတွင် တစ်နှစ်ကြာ အနုပညာဒီပလိုမာ၊ ရန်ကုန်ရှိ ကိုးလကြာ အချိန်ပိုင်းအနုပညာဒီပလိုမာနှင့် ဆယ်လကြာ ကွန်ပျူတာအနုပညာဒီပလိုမာတို့ ပါဝင်သည်။ ဝင်ခွင့်သည် သက်ဆိုင်ရာကြေညာချက်နှင့် ရွေးချယ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတိုင်းဖြစ်ပြီး လျှောက်လွှာတင်ခြင်းက သင်တန်းနေရာရမည်ဟု အာမမခံပါ။ လက်ရှိကြေး၊ ရက်စွဲ၊ ပညာသင်ဆုနှင့် သင်တန်းစည်းကမ်းများကို အဖွဲ့အစည်းထံမှ အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည်။ 2020 ခုနှစ် နွေရာသီသင်တန်းတစ်ခု၏ သမိုင်းဝင်ကြေးမှာ အသက်ခြောက်နှစ်မှ ကလေးများအတွက် လေးပတ်လျှင် K15,000 ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းကို လက်ရှိဈေးနှုန်းအဖြစ် မယူဆသင့်ပါ။ မြင်ကွင်းအနုပညာလှုပ်ရှားမှုသည် ပြခန်းများ၊ စတူဒီယိုများ၊ ပွင့်လင်းလျှောက်ထားခွင့်များ၊ ပုဂ္ဂလိကစုဆောင်းသူများနှင့် အလွတ်သဘောကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးတွင် အဓိကစုစည်းနေသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဈေးကွက်အရွယ်အစား၊ ဈေးနှုန်းနှင့် အရောင်းအဝယ်ပမာဏဆိုင်ရာ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အချက်အလက် မရှိပါ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနုပညာပုံစံအားလုံးကို လွှမ်းခြုံသည့် တစ်စုတစ်စည်းတည်း မှတ်ပုံတင်စနစ် သို့မဟုတ် ဈေးကွက် မရှိပါ။ စာပေကို စာကြည့်တိုက်များ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာအသင်း၊ ထုတ်ဝေသူများနှင့် စာပေဆုများက ပံ့ပိုးသော်လည်း ထုတ်ဝေခွင့်အခြေအနေသည် စာပေလက်ရာနှင့် နေရာအလိုက် ကွာခြားနိုင်သည်။ ရန်ကုန်အမျိုးသားပြတိုက်၊ နေပြည်တော်အမျိုးသားပြတိုက်၊ ဒေသဆိုင်ရာပြတိုက်များနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်တို့က လက်လှမ်းမီမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းမှုကို ပံ့ပိုးသည်။ 2021 ခုနှစ် တရားဝင်မှတ်တမ်းတစ်ခုတွင် ရန်ကုန်အမျိုးသားပြတိုက်၌ ပစ္စည်း 4,041 ခုရှိကြောင်းနှင့် ပြည်တွင်းဧည့်သည်များအတွက် ဝင်ကြေး K500၊ နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များအတွက် K5,000 ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကျောင်းသားများ၊ ရဟန်းတော်များနှင့် သီလရှင်များ ဝင်ကြေးအခမဲ့ဟုလည်း ဖော်ပြထားသော်လည်း လက်ရှိဖွင့်ချိန်နှင့် ကြေးများကို အတည်ပြုရန်လိုသည်။ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် ထပ်ဆောင်းစည်းမျဉ်းများ ရှိသည်။ 1996 ခုနှစ် ရုပ်ရှင်ဥပဒေအရ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ရိုက်ကူးခြင်း၊ ဖလင်ဆေးခြင်း၊ အသံသွင်းခြင်း၊ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ ဖြန့်ချိခြင်းနှင့် တင်သွင်းခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပို့ခြင်းတို့အတွက် လုပ်ငန်းလိုင်စင်လိုအပ်သည်။ အများပြည်သူသို့ ပြသရန် ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာလက်မှတ်လိုအပ်ပြီး ရုပ်ရှင်ရုံများတွင် ရုပ်ရှင်ရုံလိုင်စင်လိုအပ်သည်။ ရိုက်ကူးခြင်းမပြုမီ ဇာတ်ညွှန်းများကို စိစစ်သည်။ 2024 ခုနှစ် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး၏ ကြေညာချက်တစ်ခုတွင် ရုပ်ရှင်များအတွက် ရက် 60၊ ဇာတ်လမ်းတွဲများအတွက် ရက် 30 ကြာ စိစစ်ကာလများကို ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း လက်ရှိအကောင်အထည်ဖော်မှုကို သီးခြားအတည်မပြုနိုင်သေးပါ။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ ရက် 30 အတွင်း အယူခံဝင်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အွန်လိုင်းဖြန့်ချိမှုသည်လည်း လိုင်စင်နှင့် စည်းမျဉ်းများအောက်တွင် ရှိသည်။ 2019 ခုနှစ် မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေသည် မူရင်းစာအုပ်များ၊ ကဗျာများ၊ ဝတ္ထုများ၊ ပြဇာတ်များ၊ ဂီတ၊ အသံနှင့် ရုပ်ပုံပါလက်ရာများနှင့် ရုပ်ရှင်လက်ရာများ၊ ဗိသုကာ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ လက်မှုပညာ၊ အထည်အလိပ်၊ ဓာတ်ပုံနှင့် အသုံးချအနုပညာတို့ကို အကျုံးဝင်သည်။ မူရင်းလက်ရာတစ်ခု ဖန်တီးသည့်အချိန်မှစ၍ ကာကွယ်မှုစတင်ပြီး ကာကွယ်မှုရရှိရန် မှတ်ပုံတင်ရန် မလိုအပ်ပါ။ ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်ဦးစီးဌာနတွင် မှတ်ပုံတင်ခြင်းဖြင့် CRFile မှတစ်ဆင့် သက်သေအထောက်အထားရနိုင်သည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာအခွင့်အရေးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖန်တီးသူ၏သက်တမ်းအပြင် နှစ် 50 ကြာသည်။ ရုပ်ရှင်နှင့် အသံနှင့် ရုပ်ပုံပါလက်ရာများအတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် ကာကွယ်မှုနှစ် 50၊ အသုံးချအနုပညာအတွက် 25 နှစ်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာအခွင့်အရေးများသည် ဖန်တီးသူ၏သက်တမ်းအတွင်း ကြာမြင့်ပြီး သေဆုံးပြီးနောက်လည်း ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာအခွင့်အရေးများကို စာချုပ်ဖြင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည်။ ဗိသုကာနှင့် ဒီဇိုင်းသည် ဖန်တီးမှုလက်ရာ သို့မဟုတ် ဉာဏပစ္စည်းဆိုင်ရာကိစ္စဖြစ်သည့်အခါ ဤအနုပညာနယ်ပယ်တွင် ပါဝင်သည်။ အဆောက်အအုံခွင့်ပြုချက်၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလိုင်စင်နှင့် ဆောက်လုပ်ရေးဥပဒေတို့သည် သီးခြားကိစ္စများဖြစ်သည်။ ဓာတ်ပုံနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်အနုပညာတွင် တရားဝင်သင်တန်း၊ ကိုယ်တိုင်ဖွဲ့စည်းသည့် စတူဒီယိုများ၊ အွန်လိုင်း သို့မဟုတ် ပြည်ပရောက်သူကွန်ရက်များနှင့် နိုင်ငံတကာခေါ်ယူမှုများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အင်တာနက်ကန့်သတ်ချက်၊ စောင့်ကြည့်မှု၊ VPN အသုံးပြုခွင့်အပြောင်းအလဲနှင့် ပလက်ဖောင်းအန္တရာယ်များက ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြန့်ချိမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ ငလျင်၊ ဆိုင်ကလုန်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နေရာများ ပျက်စီးမှုတို့ကလည်း ယဉ်ကျေးမှုလုပ်ငန်းများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်။ နိုင်ငံရေးအရ သို့မဟုတ် လူမှုရေးအရ ထိလွယ်ရှလွယ်သော အကြောင်းအရာများသည် ပြပွဲ၊ စာပေထုတ်ဝေမှု၊ ရုပ်ရှင်နှင့် အွန်လိုင်းထုတ်လွှင့်မှုများအတွက် ထပ်ဆောင်းအန္တရာယ်များ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ နိုင်ငံတကာရန်ပုံငွေသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စီမံကိန်းအလိုက်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် British Council ၏ 2025 CTC အစီအစဉ်တွင် အရည်အချင်းပြည့်မီသော မြန်မာနိုင်ငံနေထိုင်သူများအတွက် ယူကေမိတ်ဖက်နှင့်အတူ လုပ်ကိုင်ရာ၌ £10,000 အထိ ပေးအပ်ခဲ့သော်လည်း အစီအစဉ်သည် ယခုထိ ဖွင့်ထားသည်ဟု မယူဆသင့်ပါ။ အနုပညာဦးစီးဌာန၊ တက္ကသိုလ်များ၊ အနုပညာအထက်တန်းကျောင်းများ၊ ပြခန်းများ၊ စတူဒီယိုများ၊ အသင်းအဖွဲ့များ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများ၊ ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်ဦးစီးဌာနနှင့် နိုင်ငံတကာ သို့မဟုတ် ပြည်ပရောက်သူကွန်ရက်များသည် လုပ်ငန်းဆောင်တာအရ အခြားရွေးချယ်စရာများ ပေးသော်လည်း လွတ်လပ်သောခေတ်ပြိုင်ထုတ်လုပ်မှု၊ ဈေးကွက်ဝင်ရောက်ခွင့် သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်အနုပညာပံ့ပိုးမှုအားလုံးကို လွှမ်းခြုံသည့် အမျိုးသားဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခု မရှိပါ။