မြန်မာနိုင်ငံတွင် အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ခြင်း

ရပ်ကွက်အဆင့်တွင် ရပ်ကွက် (ward) နှင့် ကျေးရွာအုပ်စု (village tract) တို့သည် အငယ်ဆုံး တရားဝင်ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးယူနစ်များဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ဒေသခံအိမ်ထောင်စုများကို မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန (Township General Administration Department၊ Township GAD) နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်။ ဤရုံးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာအချက်အလက်များ ပေးနိုင်ပြီး ဒေသတွင်းသတင်းပို့မှုများကို ကိုင်တွယ်နိုင်သော်လည်း ရရှိနိုင်မှုနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ပုံတို့သည် နေရာနှင့် လုံခြုံရေးအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားသည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအတွက် ရပ်ကွက်အဆင့် အငြင်းပွားမှုညှိနှိုင်းရေးဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် စနစ်တကျဖွဲ့စည်းထားသော အတူနေအိမ်ရာစနစ်တစ်ခု မရှိပါ။ ဒေသတွင်းညှိနှိုင်းသူများ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းခေါင်းဆောင်များ၊ ဘာသာရေးကွန်ရက်များ၊ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအခြေပြုအဖွဲ့အစည်းများသည် ဆင်တူသောလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခွင့်အာဏာနှင့် ဥပဒေအရ သက်ရောက်မှုတို့ ကွဲပြားသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြင်ဆင်ချက်အရ အခြားရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စုမှ ညအိပ်တည်းခိုရန် ရောက်ရှိလာပြီး အိမ်ထောင်စု၏ မိသားစုစာရင်းတွင် မပါဝင်သူကို သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးထံ သတင်းပို့ရသည်။ အစီရင်ခံရသည့်အချက်အလက်အတွက် ဝန်ဆောင်ခ မကောက်ခံသင့်ပါ။ သတင်းမပို့ခြင်းအတွက် ဖော်ပြထားသော ပြစ်ဒဏ်မှာ ကျပ် ၁၀,၀၀၀ အထိ ဒဏ်ငွေဖြစ်နိုင်ပြီး တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်အရ ဒဏ်ငွေအစား ထောင်ဒဏ် ခုနစ်ရက်အထိ ချမှတ်နိုင်သည်။ သို့သော် လက်လှမ်းမီမှုနှင့် အရေးယူပုံသည် နေရာအလိုက် ကွဲပြားသည်။ အများသုံးနေရာဆိုင်ရာ တာဝန်များသည် မြို့အလိုက် ကွဲပြားသည်။ ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ (YCDC)၊ မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ (MCDC) နှင့် နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီတို့သည် မြို့ပြစီမံကိန်း၊ မြေယာနှင့် အဆောက်အအုံကြီးကြပ်ရေး၊ ဈေးများ၊ လမ်းများ၊ ပန်းခြံများ၊ ကစားကွင်းများ၊ အမှိုက်နှင့် ရေတို့ကဲ့သို့ ကိစ္စများကို ကိုင်တွယ်သည်။ စည်းမျဉ်းများ၊ အခကြေးငွေများနှင့် ပါမစ်များသည် မြို့အလိုက် သတ်မှတ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးသို့ အလိုအလျောက် သက်ရောက်သည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။ အခြားဒေသများတွင် ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မြို့နယ် သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီးအာဏာပိုင်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၃၅၄ တွင် လုံခြုံရေး၊ အများပြည်သူစည်းကမ်းနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို လိုက်နာရမည်ဆိုသည့် ကန့်သတ်ချက်များနှင့်အတူ နိုင်ငံသားများ၏ လွတ်လပ်စွာထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးခွင့်၊ အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်၊ ဘာသာစကား၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖော်ပြထားသည်။ ပုဒ်မ ၃၅၅ သည် ဥပဒေနှင့်အညီ နေထိုင်ရာရွေးချယ်ခွင့်နှင့် အခြေချနေထိုင်ခွင့်ကို ဖော်ပြသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အခွင့်အရေးကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဥပဒေသည် တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေးများအတွက် တရားဝင်မူဘောင်တစ်ရပ် ပေးထားသည်။ ဤပြဋ္ဌာန်းချက်များကသာ အဆင့်အတန်းအုပ်စုတိုင်း သို့မဟုတ် ဒေသတိုင်းအတွက် လက်တွေ့တွင် တန်းတူကာကွယ်မှုရှိကြောင်း မသတ်မှတ်ပေးပါ။ ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးပွဲအတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် အနည်းဆုံး ငါးရက်ကြိုတင်၍ မြို့နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးထံ လျှောက်လွှာတင်ရသည်။ လျှောက်လွှာတွင် ရည်ရွယ်ချက်၊ နေရာ သို့မဟုတ် စီစဉ်ထားသော လမ်းကြောင်း၊ အချိန်၊ ခေါင်းစဉ် သို့မဟုတ် ကြွေးကြော်သံများ၊ ခေါင်းဆောင် သို့မဟုတ် ဟောပြောသူနှင့် ခန့်မှန်းပါဝင်သူအရေအတွက်ကို ဖော်ပြရသည်။ ထို့အပြင် အနည်းဆုံး ၄၈ နာရီ ကြိုတင်အသိပေးစာ တင်ရသည်။ မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ်သည် ခွင့်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်ခြင်းတွင် ပါဝင်ပြီး တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးထံ ခုနစ်ရက်အတွင်း အယူခံဝင်နိုင်သည်။ ထိုရဲတပ်ဖွဲ့မှူးက ၁၄ ရက်အတွင်း ဆုံးဖြတ်မည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဥပဒေသည် လက်နက်များ၊ အဟန့်အတားဖြစ်စေမှု၊ အန္တရာယ်ဖြစ်စေမှု၊ ပစ္စည်းဥစ္စာပျက်စီးမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှုနှင့် ခွင့်ပြုထားသည့် စည်းကမ်းချက်များပြင်ပမှ ကြွေးကြော်သံများကို ကန့်သတ်ထားသည်။ လက်ရှိကျင့်သုံးပုံမှာ အလွန်တင်းကျပ်ပြီး အရပ်ဘက်လူမှုလှုပ်ရှားမှုအတွက် နေရာကျဉ်းမြောင်းနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မတူကွဲပြားမှုသည် ဒေသအလိုက် များစွာကွာခြားသည်။ လူဦးရေ၏ ၉၆.၆% ကို လွှမ်းခြုံခဲ့သော ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းသည် နောက်ဆုံးတရားဝင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း သန်းခေါင်စာရင်းအခြေခံအချက်အလက်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဘာသာရေးနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာအချက်အလက်များသည် လက်ရှိအခြေအနေအပြည့်အစုံမဟုတ်ဘဲ သမိုင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်များဖြစ်သည်။ ရခိုင်၊ စစ်ကိုင်း၊ ရှမ်း၊ ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ ကရင်နှင့် မွန်တို့ကို လူမှုရေးအခြေအနေတစ်မျိုးတည်းအဖြစ် မယူဆသင့်ပါ။ OHCHR က ရိုဟင်ဂျာများနှင့် အခြားလူနည်းစုများအပေါ် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော၊ စနစ်တကျရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးနှင့် အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အစီရင်ခံထားသည်။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ စစ်ဆေးရေးဂိတ်များ၊ သွားလာမှုကန့်သတ်ချက်များ၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ နေရပ်စွန့်ခွာရမှု၊ ငွေညှစ်မှု၊ ကျား၊ မ အခြေပြုအကြမ်းဖက်မှု၊ အတင်းအဓမ္မစုဆောင်းမှု၊ မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီရရှိရေး အတားအဆီးများကြောင့် ဒေသအများအပြားတွင် အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးသည် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စဖြစ်လာသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ နေရပ်စွန့်ခွာသူ ၃.၈ မှ ၄.၀ သန်းခန့်ရှိပြီး လူ ၁၆ သန်းကျော်သည် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီလိုအပ်ခဲ့သည်။ လက်ခံထားသည့်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများက ပထမဆုံးလက်ခံပေးသူများဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း နေရပ်ပြန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းသည် အလိုအလျောက် ဘေးကင်းသည် သို့မဟုတ် ရေရှည်တည်တံ့သည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ အချို့ဒေသများတွင် ရဲနှင့်တရားရုံးများက သက်ဆိုင်နေဆဲဖြစ်ပြီး အခြားအငြင်းပွားမှုများကို ဥပဒေစနစ်အမျိုးမျိုး သို့မဟုတ် အလွတ်သဘောညှိနှိုင်းမှုဖြင့် ဖြေရှင်းကြသည်။ UNDP ၏ ပူးပေါင်းအငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးအစီအစဉ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် မြို့နယ် ၂၄ ခုရှိ ကျေးရွာ ၅၉ ရွာ၌ အမျိုးသမီးညှိနှိုင်းသူများအပါအဝင် လူ ၁,၂၃၃ ဦးကို သင်တန်းပေးခဲ့သော်လည်း ၎င်းက နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ရပ် ဖန်တီးခြင်း သို့မဟုတ် ဝင်ရောက်နိုင်မှုကို အာမခံခြင်း မရှိပါ။ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စုမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ခြင်း၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကော်မတီများ၊ ဘာသာရေးကွန်ရက်များ၊ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအဖွဲ့များ၊ လူသားချင်းစာနာမှုမိတ်ဖက်များ၊ တိုင်ကြားချက်နှင့် တုံ့ပြန်ချက်စနစ်များမှတစ်ဆင့်လည်း လက်တွေ့လူထုပါဝင်မှုရှိသည်။ UNDP ၏ Community First Programme သည် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၁၁ ခုရှိ မြို့နယ် ၄၅ ခုတွင် ဒေသခံကွန်ရက်များနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် UNHCR က လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအခြေပြု စီမံကိန်း ၂၂၈ ခု၊ စခန်း သို့မဟုတ် စခန်းပုံစံ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကော်မတီ ၃၁၈ ခု၊ နေရပ်စွန့်ခွာသူ သို့မဟုတ် လက်ခံအသိုင်းအဝိုင်းဝင် ၁၇၀,၃၆၆ ဦးထံ ရောက်ရှိမှု၊ တုံ့ပြန်ချက်စနစ်အသုံးပြုသူ ၈၃,၆၉၈ ဦးနှင့် လွှဲပြောင်းညွှန်းပို့မှု ၂၉,၁၆၂ ခုကို အစီရင်ခံခဲ့သည်။ လက်လှမ်းမီမှုသည် အစီအစဉ်၊ ဒေသ၊ ထိခိုက်လွယ်မှု၊ လုံခြုံရေးနှင့် ရန်ပုံငွေပေါ် မူတည်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လူတိုင်းရရှိနိုင်သော အခမဲ့ နိုင်ငံပိုင်လူထုပါဝင်ရေးဝန်ဆောင်မှု မရှိပါ။ တိုက်ရိုက်အထောက်အထားရှိသော နိုင်ငံတစ်ဝန်း တရားဝင်အတူနေအိမ်ရာပုံစံ မရှိပါ။ အတူနေထိုင်မှုတွင် ပုဂ္ဂလိကအိမ်ထောင်စုများ၊ ငှားရမ်းခန်းများ၊ ဘော်ဒါနေထိုင်မှုများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းအိမ်ရာများ (Government Quarters)၊ နေရပ်စွန့်ခွာသူများနေထိုင်ရာနေရာများနှင့် လက်ခံအသိုင်းအဝိုင်း၏ နေရာထိုင်ခင်းများ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ရာယူနစ်များ၏ ၈၆% သည် ပိုင်ရှင်နေထိုင်၊ ၇% သည် ငှားရမ်းပြီး ၃% သည် အစိုးရပေးအပ်သည့်အိမ်ရာဖြစ်ကာ ၄.၄၉% ကို တိုက်ခန်း၊ အခန်းတွဲ သို့မဟုတ် ကွန်ဒိုမီနီယံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤသမိုင်းဝင်ကိန်းဂဏန်းများက လက်ရှိနိုင်ငံတစ်ဝန်း ငှားရမ်းခ၊ နေထိုင်မှုစံနှုန်း သို့မဟုတ် အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို မဖော်ပြပါ။ ထို့ကြောင့် အိမ်ရာနှင့် ငှားရမ်းခထိန်းချုပ်မှုသည် ဧည့်သည်သတင်းပို့ခြင်း သို့မဟုတ် အတူနေအိမ်ထောင်စုအတွင်း ဆက်ဆံရေးကဲ့သို့ တိကျသောအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးပြဿနာကို မေးမြန်းခြင်းမဟုတ်လျှင် ဆက်စပ်ကိစ္စများသာ ဖြစ်သည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်မှုကို ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ အမှတ် ၁/၂၀၂၅ တို့က သက်ရောက်စေသည်။ နောက်ဆုံးဥပဒေတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပလက်ဖောင်းဝန်ဆောင်မှုကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပြီး ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးနှင့် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံများကို တည်ထောင်ထားသည်။ အာဏာပိုင်များသည် အရေးပေါ် သို့မဟုတ် အများပြည်သူအကျိုးစီးပွားအခြေအနေတွင် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းရန်၊ ဆက်သွယ်မှုများကို ကြားဖြတ်စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် အချက်အလက်တောင်းခံရန် ဆက်သွယ်ရေးစည်းမျဉ်းများအရ အာဏာရှိသည်။ OHCHR က အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှုများ၊ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု၊ စောင့်ကြည့်မှု၊ အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းမှုနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၀ ရက်မှစ၍ အသက်ဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသော VPN ကန့်သတ်ချက်များကို အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ရေးလုံခြုံမှု၊ အထောက်အထား၊ သတင်းအချက်အလက်ရရှိမှု၊ အမုန်းစကား၊ သတင်းမှားနှင့် ဖြစ်နိုင်သော ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့နိုင်မှုတို့သည် လက်ရှိဥပဒေ၊ ကွန်ရက်အခြေအနေ၊ ပလက်ဖောင်းနှင့် တစ်ဦးချင်းအခြေအနေတို့ပေါ် မူတည်သည်။