ရိုးရာဓလေ့များ မြန်မာနိုင်ငံတွင်

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ဆိုသည်မှာ အသိုင်းအဝိုင်းများက အချိန်နှင့်အမျှ လက်ဆင့်ကမ်းပြီး ပြောင်းလဲလိုက်လျောညီထွေပြုလုပ်နေသော အသက်ဝင်သည့်အလေ့အထ၊ အသိပညာ၊ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ဖော်ပြမှုတို့ကို ဆိုလိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထိုရိုးရာဓလေ့များကို မိသားစုများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ ကျေးရွာနှင့် တိုင်းရင်းသားအသင်းအဖွဲ့များ၊ ပွဲတော်ကော်မတီများ၊ လူကြီးများ၊ အလုပ်သင်စနစ်များ၊ ကျောင်းများ၊ မီဒီယာများနှင့် အများပြည်သူအခမ်းအနားများတွင် ပါဝင်ခြင်းမှတစ်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းကြသည်။ နှစ်စဉ်ပြက္ခဒိန်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ကျင်းပသည့် ပွဲတော်များစွာ ပါဝင်သည်။ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူးဖြစ်သော သင်္ကြန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဧပြီလလယ်တွင် ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့က ရက်စွဲများကို သတ်မှတ်သည်။ ရေသွန်းလောင်းခြင်း၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို သန့်စင်ရေချိုးပေးခြင်း၊ လူကြီးများကို ကန်တော့ခြင်း၊ အလှူဒါနပြုခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်း၊ မိသားစုပြန်လည်ဆုံစည်းခြင်းနှင့် ရပ်ရွာသီချင်း၊ အကတို့သည် ပွဲတော်တွင် ပါဝင်သည်။ သင်္ကြန်သည် တစ်နိုင်ငံလုံးအများပြည်သူရုံးပိတ်ရက်ဖြစ်ပြီး UNESCO ၏ ကိုယ်စားပြုစာရင်းတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သီတင်းကျွတ်သည် အောက်တိုဘာတွင် သုံးရက်ကြာပြီး မီးထွန်းခြင်း၊ ဖယောင်းတိုင်ထွန်းခြင်း၊ ဘုရားစေတီသို့ သွားခြင်းနှင့် ဇာတ်ပွဲများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ တန်ဆောင်တိုင်သည် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်ပြီး မီးထွန်းပွဲ၊ အလှူဒါနနှင့် မသိုးသင်္ကန်းရက်ပြိုင်ပွဲများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့သည် သုံးရက်ကြာ မီးပုံးပျံပွဲတော်ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ ဝါဆိုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဇူလိုင်လတွင် ကျရောက်ပြီး လပြည့်နေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝါတွင်းသုံးလ စတင်ချိန်ကို အမှတ်အသားပြုသည်။ ကဆုန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မေလတွင် ကျရောက်ပြီး စေတီပုထိုးများရှိ ဗောဓိပင်ကို ရေလောင်းသည့်ဓလေ့နှင့် ဆက်စပ်သည်။ ထမနဲကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီလ တပို့တွဲလပြည့်နေ့တွင် စုပေါင်းချက်ပြုတ်ကြသည်။ ဤနေရာတွင် ၎င်း၏ လူမှုရေးနှင့် ရိုးရာအခမ်းအနားဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြပြီး အစားအစာကို အဓိကထားသည့်အကြောင်းအရာသည် သီးခြားအစားအစာခေါင်းစဉ်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရာအများအပြားတွင် ဘုရားပွဲများကျင်းပသော်လည်း ရက်စွဲနှင့် ဒေသဓလေ့များ မတူညီပါ။ ဘဝအဆင့်နှင့် မိသားစုရိုးရာဓလေ့များတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးတူညီသည့် ပုံစံတစ်ခု မရှိပါ။ ရှင်ပြုသည် မိသားစုက စီစဉ်ကျင်းပသော အခမ်းအနားဖြစ်ပြီး အသက် ၂၀ အောက်ဖြစ်လေ့ရှိသည့် ယောက်ျားလေးများက ကိုရင်ဝတ်၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် သင်ကြားပို့ချမှု ရယူကြသည်။ အခမ်းအနားသည် နှစ်ရက်ခန့်ကြာလေ့ရှိပြီး တပေါင်း သို့မဟုတ် တပို့တွဲလတွင် မကြာခဏကျင်းပကာ ဒေသဆိုင်ရာလှည့်လည်ပွဲနှင့် ကုသိုလ်ပြုမှုများ ပါဝင်သည်။ မွေးဖွားခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်ခြင်းနှင့် နာရေးဓလေ့များသည် လူမျိုး၊ ဘာသာရေးနှင့် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသဖြင့် မိသားစု၊ ကျောင်းတိုက် သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်းက သင့်လျော်သည့်ပုံစံကို ဆုံးဖြတ်သည်။ သနပ်ခါးကို မိသားစုနှင့် လက်တွေ့သင်ယူမှုမှတစ်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းကြသည်။ အသက်အရွယ်၊ လိင်နှင့် လူမျိုးမရွေး လူများသည် သနပ်ခါးတုံးကို ရေထည့်၍ ကျောက်ပျဉ်ဝိုင်းပေါ်တွင် သွေးထားသောအနှစ်ကို နေ့စဉ်အလှအပနှင့် အသားအရေထိန်းသိမ်းမှုအတွက် အသုံးပြုကြပြီး ရိုးရာဆေးပညာနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ သနပ်ခါးပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အပူပိုင်းခြောက်သွေ့ဇုန်နှင့် အထူးဆက်စပ်သော်လည်း ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ တနင်္သာရီ၊ ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ၊ မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေးနှင့် နေပြည်တော်တို့တွင်လည်း ဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာရိုးရာအခမ်းအနားများကို ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဓလေ့က အဓိကပုံဖော်သော်လည်း နတ်ယုံကြည်မှုနှင့် တိုင်းရင်းသားဓလေ့များကို ဒေသအလိုက် ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ရိုးရာဓလေ့ကို အဓိကထားသည့် ရှင်းလင်းချက်တွင် အခမ်းအနား၏ လူမှုရေးနှင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြနိုင်ပြီး အယူဝါဒနှင့် ဘာသာရေးသင်ကြားချက်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာရေးခေါင်းစဉ်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ပါဝင်ခွင့်သည် မိသားစုဆက်နွယ်မှု၊ ရပ်ရွာဓလေ့၊ အသက်၊ လိင်၊ လူမျိုး၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဓလေ့ သို့မဟုတ် ဘာသာရေးအထွတ်အမြတ်နေရာ၏ စည်းမျဉ်းတို့အပေါ် မူတည်လေ့ရှိသည်။ အခမ်းအနားတိုင်းတွင် လူတိုင်းပါဝင်ခွင့်ရှိသည်ဟု မယူဆသင့်ပါ။ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အသွင်အပြင်သည် ဒေသ၊ လူမျိုးနှင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားကို ဖော်ပြသည်။ လုံချည်နှင့် ထဘီကို အခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် တွေ့ရပြီး ဒေသနှင့် လူမျိုးအလိုက် ဝတ်စုံများက ဒေသဆိုင်ရာကွဲပြားချက်များကို ပေါင်းထည့်ပေးသည်။ အချိတ်အထည်များတွင် အခမ်းအနားဆိုင်ရာအဓိပ္ပာယ် ပါဝင်နိုင်သည်။ နာဂ၊ ကချင်နှင့် အခြားအသိုင်းအဝိုင်းများတွင် ပွဲတော်ဝတ်စုံများလည်း ကွဲပြားသည်။ ပိုးထည်ယက်လုပ်မှုသည် အမရပူရနှင့် မန္တလေးဒေသတို့နှင့် ဆက်စပ်သည်။ အခြားလက်ဆင့်ကမ်းလက်မှုပညာများတွင် ယွန်းထည်၊ ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်း၊ ကြေးသွန်းလုပ်ငန်း၊ သစ်သားနှင့် ကျောက်ထွင်းလုပ်ငန်း၊ ပန်းထိုးလုပ်ငန်း၊ ယက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ ကြာသင်္ကန်းနှင့် သင်္ကန်းယက်လုပ်ခြင်း၊ တူရိယာပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ကျွမ်းကျင်မှုများကို မိသားစု၊ အသိုင်းအဝိုင်း သို့မဟုတ် အလုပ်သင်စနစ်မှတစ်ဆင့် သင်ယူလေ့ရှိပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသင်တန်းကျောင်းများကလည်း လက်ဆင့်ကမ်းမှုကို ပံ့ပိုးသည်။ ဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုတို့သည် ရိုးရာဓလေ့ကို နေရာနှင့် စုပေါင်းကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ မနောအကကို အလှဆင်ထားသော မနောတိုင်များအနီး၊ အထူးသဖြင့် မြစ်ကြီးနားအနီး ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဇန်နဝါရီလဝန်းကျင်၌ ဖျော်ဖြေကြသည်။ နာဂနှစ်သစ်ကူးကို ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်မှ ၁၆ ရက်အထိ ကျင်းပပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ လေရှီး၊ လဟယ်နှင့် နန်းယွန်းမြို့များအနက် တစ်မြို့ကို အလှည့်ကျရွေးချယ်ကျင်းပသည်။ နာဂမျိုးနွယ် ၄၉ မျိုးကျော်၊ ၎င်းတို့၏ ဒေသိယစကား၊ သီချင်းနှင့် အကများသည် အခမ်းအနားကို ပါဝင်ပံ့ပိုးသည်။ ဇာတ်ပွဲဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများသည် သီတင်းကျွတ်နှင့် အထူးဆက်စပ်သည်။ ရိုးရာသီချင်းနှင့် အကများကို ပွဲတော်များ၊ ပြည်ထောင်စုနေ့နှင့် လွတ်လပ်ရေးနေ့အခမ်းအနားများ၊ ကျောင်းများ၊ မီဒီယာနှင့် ဒေသ သို့မဟုတ် နိုင်ငံအဆင့်ပြိုင်ပွဲများမှတစ်ဆင့်လည်း ပျံ့နှံ့လက်ဆင့်ကမ်းကြသည်။ ဒေသအလိုက်ကွဲပြားမှုသည် မြန်မာ့ရိုးရာဓလေ့များ၏ အဓိကအချက်ဖြစ်သည်။ ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာဓလေ့များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း တွေ့ရသော်လည်း မနောသည် အထူးသဖြင့် ကချင်အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့်၊ နာဂနှစ်သစ်ကူးသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ နာဂဒေသများနှင့်၊ မီးပုံးပျံပွဲသည် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့်၊ အထည်ထုတ်လုပ်မှုသည် အမရပူရနှင့် မန္တလေးနှင့်၊ သနပ်ခါးထုတ်လုပ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်။ ပဲခူးနှင့် ရွှေကျင်တို့တွင် ဒေသဆိုင်ရာ မီးထွန်းပွဲ၊ လှေပွဲနှင့် ဂီတပွဲများ ရှိသည်။ ဤဥပမာများက တစ်နိုင်ငံလုံးတူညီသော ပုံစံတစ်ခုကို မဖော်ပြပါ။ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကော်မတီ၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီများသည် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ပံ့ပိုးကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ သံဃာတော်များ၊ အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် ရိုးရာဓလေ့လက်ဆင့်ကမ်းသူများသည် အသက်ဝင်သောလက်ဆင့်ကမ်းမှုတွင် အဓိကကျနေဆဲဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် UNESCO ၂၀၀၃ သဘောတူစာချုပ်ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့ပြီး အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက စာရင်းထိန်းသိမ်းမှုတွင် ပါဝင်သည်။ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် မွမ်းမံခြင်းတို့ကို နှစ်နှစ်ဝန်းကျင်တစ်ကြိမ် ပြုလုပ်သည်။ အများပြည်သူပွဲတော်အများစုကို အသိုင်းအဝိုင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ စေတီ၊ ကျေးရွာ သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းသားအသင်းအဖွဲ့တို့မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်ပါဝင်နိုင်သော်လည်း ဗဟိုဝင်ခွင့်စနစ်၊ လိုင်စင် သို့မဟုတ် တစ်နိုင်ငံလုံးသတ်မှတ်ထားသော အခကြေးငွေစာရင်း မရှိပါ။ အလှူငွေ၊ ကုသိုလ်ပြုပစ္စည်း၊ စားစရာ၊ အဝတ်အစား၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ တည်းခိုနေထိုင်မှု၊ ပွဲဝင်ကြေးနှင့် ဈေးဝယ်မှုများကြောင့် ကုန်ကျစရိတ် ကွဲပြားနိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များသည် ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းက ဖိတ်ခေါ်ပါက ဒေသစည်းမျဉ်းနှင့် လုံခြုံရေးအခြေအနေကို လိုက်နာလျက် အချို့အများပြည်သူပွဲများကို ကြည့်ရှု သို့မဟုတ် ပါဝင်နိုင်သည်။ ဘာသာရေးအထွတ်အမြတ်နေရာများတွင် ရိုသေစွာပြုမူခြင်း၊ သင့်လျော်သောအဝတ်အစားနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်း၊ အသံသွင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် စီးပွားဖြစ်အသုံးပြုခြင်းမပြုမီ ခွင့်ပြုချက်ရယူခြင်းတို့ လိုအပ်သည်။ မှတ်တမ်းတင်မှုတွင် အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ရိုးရာဓလေ့လက်ဆင့်ကမ်းသူတို့၏ သဘောတူညီချက်ကို လိုက်နာပြီး ရိုးရာဓလေ့ကို ယဉ်ကျေးမှုအခြေအနေမှ ခွဲထုတ်မသွားစေရန် စီမံသင့်သည်။ မြို့ပြအသွင်ပြောင်းမှု၊ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု၊ လူငယ်များ၏ သွားလာမှု၊ တရားဝင်ပညာရေး၊ ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့က ရိုးရာဓလေ့ကျင့်သုံးပုံကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိန်းသိမ်းရေးသည် ရိုးရာဓလေ့ကို မပြောင်းလဲသောပြပွဲပစ္စည်းအဖြစ် သဘောမထားဘဲ ကျောင်း၊ မီဒီယာ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသင်တန်းနှင့် မှတ်တမ်းတင်မှုတို့မှတစ်ဆင့် အသက်ဝင်သော ပြောင်းလဲလိုက်လျောညီထွေမှုကို ပံ့ပိုးသည်။ လပြက္ခဒိန်ရက်၊ နေရာနှင့် ဝင်ရောက်နိုင်မှုတို့ ပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် ခရီးစီစဉ်မီ ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဒေသအာဏာပိုင်၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း သို့မဟုတ် ရပ်ရွာစီစဉ်သူထံမှ ပွဲရက်နှင့် လက်ရှိအခြေအနေကို အတည်ပြုပါ။