မြန်မာဘာသာစကား မြန်မာနိုင်ငံတွင်

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကားမျိုးစုံကို အသုံးပြုကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေး၊ တရားရုံးများ၊ နိုင်ငံတော်ကျောင်းသင်ရိုးညွှန်းတမ်းနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ထုတ်လွှင့်သော မီဒီယာများတွင် အဓိကအသုံးပြုသောဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ၎င်းကို တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တန်းတူတရားဝင်သော အခြားဘာသာစကားရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည့် အထောက်အထားမတွေ့ရပါ။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို အဆင့်မြင့်ပညာရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်သွယ်ရေးတွင် မကြာခဏအသုံးပြုကြပြီး နယ်စပ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးဒေသများတွင် တရုတ်နှင့် ထိုင်းဘာသာစကားများလည်း အရေးပါနိုင်သည်။ တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများတွင် ရှမ်း၊ ကရင်၊ ရခိုင်၊ မွန်၊ ကချင် သို့မဟုတ် ဂျိန်းဖော၊ ချင်းဘာသာစကားများ၊ ကယား သို့မဟုတ် ကရင်နီ၊ ဝ၊ ပအိုဝ်း၊ တအာင်း သို့မဟုတ် ပလောင်၊ ဓနု၊ အင်းသားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ ပါဝင်သည်။ “တိုင်းရင်းသားလူမျိုး” ဟူသော အမျိုးအစားသည် ဘာသာစကားအရေအတွက်ကို ရေတွက်သည့် အမျိုးအစားမဟုတ်ပါ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးဟု ရည်ညွှန်းခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကား ၁၃၅ မျိုးတိတိရှိသည်ဟု မဆိုလိုပါ။ အချို့အမည်များသည် ဘာသာစကားအုပ်စု၊ ဒေသိယဘာသာစကားများ ဆက်စပ်တည်ရှိသည့် အစုအဝေး သို့မဟုတ် လူမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းများကို ရည်ညွှန်းနိုင်သောကြောင့် ခန့်မှန်းအရေအတွက်များ ကွဲပြားသည်။ လက်ရှိစာရင်းများတွင် ဘာသာစကား ၁၁၆ မှ ၁၃၅ မျိုးခန့်ကို အများအားဖြင့် ဖော်ပြကြပြီး Ethnologue ၏ ၂၀၂၅ စာရင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘာသာစကား ၁၂၅ မျိုးကို ဖော်ပြထားသည်။ လူအများသည် အိမ်နှင့် အသိုင်းအဝိုင်းဘဝတွင် ဒေသသုံး သို့မဟုတ် မိသားစုအမွေဆက်ခံဘာသာစကားကို အသုံးပြုပြီး ကျောင်း၊ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းထုတ်လွှင့်သည့် မီဒီယာများတွင် မြန်မာဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာသင်ကြားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာရေး သို့မဟုတ် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ဆက်ဆံရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်၊ တရုတ် သို့မဟုတ် ထိုင်းဘာသာစကားများကို ထပ်မံအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဘာသာစကားအသုံးပြုပုံသည် ပြည်နယ်ခုနစ်ခုနှင့် တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခု၊ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသ၊ လူမျိုး၊ ပညာရေး၊ သွားလာရွှေ့ပြောင်းမှုနှင့် ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးအခြေအနေတို့အလိုက် သိသိသာသာကွဲပြားသည်။ ရခိုင်၊ အင်းသား၊ ဓနု၊ ထားဝယ် သို့မဟုတ် ဒေဝေးကဲ့သို့ ဗမာစကားမျိုးကွဲအချို့ကို သတင်းရင်းမြစ်အလိုက် ဒေသိယစကား သို့မဟုတ် သီးခြားဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ရှမ်း၊ ကရင်နှင့် ချင်းဘာသာစကားများတွင်လည်း အတွင်းပိုင်းဘာသာစကားဆက်စပ်အုပ်စုများ ပါဝင်သည်။ တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးဥပဒေသည် တည်ဆဲဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတော်ပညာရေးမူဝါဒတို့ကို လိုက်နာလျက် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားနှင့် စာပေများကို အသုံးပြု၊ ဖွံ့ဖြိုး၊ သင်ကြား၊ သင်ယူခွင့်ကို အသိအမှတ်ပြုသည်။ တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာနသည် ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပြီး ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်သင်ရိုးညွှန်းတမ်း၊ ကျောင်းများနှင့် ဆရာအတတ်သင်တန်းများအတွက် တာဝန်ရှိသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရများ၊ လွှတ်တော်များနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖွဲ့များသည် ဒေသတွင်းအကောင်အထည်ဖော်မှုကို ပုံဖော်နိုင်သည်။ ဤအခွင့်အရေးများကြောင့် လူနည်းစုဘာသာစကားအားလုံးကို နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် တရားရုံးလုပ်ငန်းစဉ်တိုင်းတွင် အသုံးပြုခွင့်ရှိသည်ဟု မဆိုလိုပါ။ ဥပဒေများနှင့် အစိုးရလုပ်ငန်းစဉ်အများစုတွင် မြန်မာဘာသာစကားကို တရားဝင်အခြေခံဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုဆဲဖြစ်သည်။ ဒေသသုံးဘာသာစကားများကို အကြံဉာဏ်ပေးခြင်း၊ စကားပြန်ပေးခြင်း၊ ရပ်ရွာအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဒေသတွင်းပညာရေးတွင် အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် တရားရုံးလုပ်ငန်းစဉ်များဆောင်ရွက်ခွင့်ကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် အာမခံထားကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည့် အထောက်အထားမတွေ့ရပါ။ စကားပြန်နှင့် ဘာသာပြန်ရရှိမှုသည် ဒေသ၊ အဖွဲ့အစည်း၊ စီမံကိန်း၊ ဝန်ထမ်းနှင့် ရန်ပုံငွေအပေါ် မူတည်သဖြင့် ရပ်ရွာ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းထံမှ အကူအညီကို ကိုယ်တိုင်စီစဉ်ရနိုင်သည်။ နိုင်ငံတော်ကျောင်းစနစ်တွင် မြန်မာဘာသာစကားကို အဓိကသင်ကြားရေးဘာသာစကားအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုသည်။ အချို့ဒေသများတွင် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဘာသာရပ်များ၊ ဒေသသုံးဘာသာဖြင့် ရှင်းပြခြင်း၊ ရပ်ရွာပညာရေးနှင့် စာတတ်မြောက်ရေးအစီအစဉ်များ ရှိသော်လည်း ကျောင်း၊ ဆရာ၊ သင်ထောက်ကူပစ္စည်း၊ လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုအခြေအနေများအလိုက် ကွဲပြားသည်။ ချင်းဒေသအချို့တွင် ဒေသသုံးဘာသာစကားကို သင်ကြားမှုသို့ ကူးပြောင်းရာတွင် အထောက်အကူပြုဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုပြီး သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို ဒေသယဉ်ကျေးမှုနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ ရေးသားထားသော အစဉ်အလာနှင့် သင်ကြားရေးပစ္စည်းများ ဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ မညီမျှသကဲ့သို့ အချို့အသိုင်းအဝိုင်းများတွင် ပါးစပ်ဖြင့် ပြောဆိုသုံးစွဲမှုသည် အထူးအရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအပါအဝင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများတွင် ရှမ်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ကရင်၊ ကယား၊ ကချင်၊ ချင်းနှင့် ဝဘာသာစကားများဖြင့် အစီအစဉ်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာပံ့ပိုးမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထုတ်လွှင့်ရောက်ရှိမှုနှင့် အကြိမ်ရေ ကွဲပြားသည်။ ရပ်ရွာနှင့် တိုင်းရင်းသားမီဒီယာ၊ ရေဒီယို၊ လူမှုကွန်ရက်၊ အသံနှင့် ဗီဒီယိုတို့သည် သတင်းအချက်အလက်လိုအပ်ချက်များကို မကြာခဏ ဖြည့်ဆည်းပေးသည်။ ဘာသာစကားအသုံးပြုခွင့်သည် ကျန်းမာရေးသတင်းအချက်အလက်၊ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု၊ ပညာရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအကူအညီတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများအတွက် ဘာသာစကားအတားအဆီးများရှိကြောင်း ကုလသမဂ္ဂလုပ်ငန်းများက ဖော်ပြထားပြီး မကြာသေးမီက လူသားချင်းစာနာမှုအစီအစဉ်များတွင် ဆွေးနွေးပွဲများအတွက် ဒေသသုံးဘာသာပြန်နှင့် လက်ဟန်ပြဘာသာစကားစကားပြန်ကို အလေးထားထားသည်။ ဘာသာစကားသည် စာပေ၊ သီချင်း၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်၊ ဘာသာရေး၊ ပွဲတော်၊ ဒေသအခြေပြုကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားနှင့် သမိုင်းအမွေအနှစ်တို့နှင့် နီးကပ်စွာဆက်စပ်သည်။ ထို့ကြောင့် တရားဝင်ကာကွယ်မြှင့်တင်မှုနှင့်အတူ ဝန်ဆောင်မှုရရှိမှု ကွဲပြားခြင်း၊ စာတတ်မြောက်ရေးအရင်းအမြစ် မညီမျှခြင်းနှင့် ရပ်ရွာအတွင်း အလွတ်သဘောစကားပြန်မှုကို အဓိကအားထားရခြင်းတို့လည်း တွဲဖက်တည်ရှိသည်။ လက်တွေ့တွင် မေးရမည့်အချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဘယ်ဘာသာစကားရှိသလဲဆိုသည်သာမက သတ်မှတ်ထားသောဒေသရှိ သက်ဆိုင်ရာကျောင်း၊ အာဏာပိုင်၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ သို့မဟုတ် သတင်းအချက်အလက်လမ်းကြောင်းက မည်သည့်ဘာသာစကားကို အမှန်တကယ်အသုံးပြုနိုင်သလဲဆိုခြင်းဖြစ်သည်။