ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੜਾਅ

ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰਾਹ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਜਨਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਕਿਸ਼ੋਰਾਵਸਥਾ, ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰਵਾਸ, ਵਿਆਹ, ਮਾਪੇਪਣ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਛੋੜਾ, ਅਪੰਗਤਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਮਲੀ ਅਰਥ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜੇ, ਘਰੇਲੂ ਸਰੋਤਾਂ, ਥਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਉਪਲਬਧ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਤਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ 2019 ਅਨੁਸਾਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਬਾਲਗਤਾ-ਸਬੰਧੀ ਸਵਾਲ ਲਈ ਇੱਕੋ ਆਮ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਦੋਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਹੈ। ਕੰਮ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ 14 ਸਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਰੂਪ ਮਨਾਹੀ ਹਨ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ’ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 11 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਤਮਦੌ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਜਨਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ। ਮਾਪਾ, ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ, ਵਾਰਡ ਜਾਂ ਪਿੰਡ-ਟਰੈਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਉਮਰ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੈਫ਼ਰਲ, ਯਾਤਰਾ, ਪਰਿਵਾਰ-ਖੋਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੰਮ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਕਈ ਰਾਹ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਰਸਮੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਸਥਾਈ ਸਿੱਖਣ ਥਾਵਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਹੁਨਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਮਨੋਸਮਾਜਕ ਸਹਾਇਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਨੀਤੀ ਗਰਭਧਾਰਣ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੇਖਭਾਲ, ਦੇਖਭਾਲਕਰਤਾ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੱਗਰੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਉਪਲਬਧਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਹਾਲਾਤ ਅਸਲ ਖ਼ਰਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4.7 ਮਿਲੀਅਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਲਗਭਗ 0.9 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਰੁਟੀਨ ਟੀਕਾਕਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 6.9 ਮਿਲੀਅਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੌਜਵਾਨ-ਉਮਰ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੰਡਿਤ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੀਵਨ-ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਕੰਮ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਂ ਪਰਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 15 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਪਰਵਾਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਭਰਤੀ, ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ, ਲਿੰਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਪਨ ਗੰਭੀਰ ਜੋਖ਼ਮ ਹਨ। Baykin 2.0 ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਲਿੰਗਕਤਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਲਿੰਗਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ-ਅਗਵਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹੁੰਚ ਟਕਰਾਅ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਗਭਗ 8,400 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਲਿੰਗਕਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪਹੁੰਚਾਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 11,500 ਐਪ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਸਨ। ਬਾਲਗਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ, ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਮਾਪੇਪਣ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਅਕਸਰ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਝਟਕੇ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੀਬੀ ਲਗਭਗ 31% ਅੰਕੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਲਗਭਗ 34.1% ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਉਦੇਸ਼ੀ ਨਕਦ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਬਾਲਗ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਪੇਪਣ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਦੇਖਭਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਮੂਲ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਅਤੇ ਪੱਕੇਪਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਤੁਰੰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ, ਫ਼ੋਸਟਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪੀ ਦੇਖਭਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਰਜੀਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਆਖ਼ਰੀ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਹਨ। ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮਾਪੇਪਣ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਦਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਰਭ-ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਉਪਰੰਤ ਦੇਖਭਾਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰੈਫ਼ਰਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਸਹੂਲਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਇਕਸਾਰ ਫ਼ੀਸ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ। ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 2019 ਦੇ ਅੰਤਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5.2 ਮਿਲੀਅਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਰਜ ਸਨ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 10.1% ਸੀ; ਅਨੁਮਾਨ 2050 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 13 ਮਿਲੀਅਨ ਜਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 20% ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। 60 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਾਧੂ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 16.3 ਸਾਲ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਮੁੱਖ ਸਹਾਰਾ ਹਨ; ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤਿਕ ਯੋਜਨਾ 65 ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ; 90 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਕਵਰੇਜ, ਭੁਗਤਾਨ ਰਕਮ, ਅਰਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤਰੀਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਪੱਕੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਵਸਨੀਕ, ਗਰੀਬ ਘਰ, ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਖਭਾਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਜਾਲਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਵੈਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਹੱਕ, ਰਸਮੀ ਦੇਖਭਾਲ-ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਂ ਆਮ ਦੇਖਭਾਲਕਰਤਾ ਭੱਤਾ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ। ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਨਰਵਾਸ, ਸਹਾਇਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰਾਹੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਹੈਬਿਲਿਟੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰੈਫ਼ਰਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। WHO ਅਤੇ HelpAge ਨੇ ਇਕਜੁੱਟ ਦੇਖਭਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਨੇਪੀਤੌ ਦੇ ਸੱਤ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤ ਕੇਂਦਰ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ। 2025 ਵਿੱਚ ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 23,025 ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਗਰੀਬੀ, ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਦੇਖਭਾਲ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਅਣਉਪਲਬਧ ਜਾਂ ਅਣਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਲ ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਮਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਹਨ। 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। 10 ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੱਕੇਪਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਜੂਵੈਨਾਈਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਾਸਤ ਆਖ਼ਰੀ ਵਿਕਲਪ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਪਟਾਉਣਾ, ਵਿਚੋਲਗੀ, ਪਰਖ-ਅਵਧੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ, ਆਸਰਾ, ਅਸਥਾਈ ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਕਟ ਹਰ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਟਕਰਾਅ, ਵਿਸਥਾਪਨ, 28 ਮਾਰਚ 2025 ਦਾ ਭੂਚਾਲ, ਹੜ੍ਹ, ਚੱਕਰਵਾਤ, ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਜੰਗੀ ਬਚੇਖੁਚੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੌਤ ਤੇ ਸੱਟ, ਭਰਤੀ, ਮਨਮਾਨੀ ਹਿਰਾਸਤ, ਲਿੰਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ, ਤਸਕਰੀ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ, ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਛੋੜਾ, ਕੂਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਵਧਾਏ ਹਨ। 2026 ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਯੋਜਨਾ ਨੇ 227 ਟਾਊਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ 16.2 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕ ਦਰਸਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕ ਸਨ; ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 31% ਬੱਚੇ, 57% ਬਾਲਗ ਅਤੇ 12% ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਨੁਮਾਨੇ ਗਏ। ਸਿਹਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚ 52% ਜਵਾਬਦਾਤਿਆਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ, 29% ਲਈ ਨੇੜੇ ਚੱਲਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ 6% ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਇਲਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤਾਲਮੇਲ, ਸਿੱਖਿਆ, ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੋਸ਼ਣ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ, ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗ ਕਾਰਵਾਈ, ਸਿਹਤ, ਲਿੰਗਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ, ਲਿੰਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਹਾਇਤਾ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੱਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।