ميانمار ۾ زندگيءَ جا مرحلا

ميانمار ۾ زندگيءَ جو سفر هڪجهڙي اداري واري واٽ تي نٿو هلي. ڄمڻ جي رجسٽريشن، ٻاروتڻ جي شروعاتي خدمتن ۽ اسڪول ۾ داخلا، نوجواني، ڪم يا پيشوراڻي سکيا، لڏپلاڻ، شادي، والدين ٿيڻ، خاندان کان جدا ٿيڻ، معذوري، پوڙهائپ ۽ سار سنڀال تي ڀاڙڻ مختلف تبديليون آهن. انهن جي عملي معنيٰ قانوني حيثيت، گهر جي وسيلن، هنڌ، حفاظت، موجود خدمتن ۽ خاندان، ڪميونٽي تنظيمن، سرڪاري ادارن ۽ انساني همدرديءَ جي فراهم ڪندڙن جي مدد تي دارومدار رکي ٿي. ٻارن جي حقن بابت قانون 2019ع موجب 18 سالن کان گهٽ عمر وارو شخص ٻار آهي. هي عمر جي حد ٻارن جي تحفظ ۾ مدد ڪري ٿي، پر هر بالغ ٿيڻ واري سوال لاءِ پاڻمرادو هڪ عام قاعدو مقرر نٿي ڪري. ٻنهي جنسن لاءِ شاديءَ جي گهٽ ۾ گهٽ عمر 18 سال آهي. ڪم جي گهٽ ۾ گهٽ عمر 14 سال آهي، جڏهن ته خطري وارو ڪم ۽ ٻارن جي مزدوريءَ جون بدترين صورتون منع ٿيل آهن. لازمي پرائمري تعليم بابت ڄاڻ موجب اها لڳ ڀڳ 11 سالن جي عمر تي ختم ٿئي ٿي، جنهن سان ڪجهه 11 کان 14 سالن جي ٻارن لاءِ تحفظ ۽ اسڪولنگ ۾ خال پيدا ٿئي ٿو. تاتماڊاو يا ٻين هٿياربند گروهن طرفان 18 سالن کان گهٽ عمر وارن ماڻهن جي ڀرتي يا استعمال قانون موجب منع ٿيل آهي. ڄمڻ جي رجسٽريشن مفت آهي. والدين، سرپرست يا ڪو ٻيو لاڳاپيل شخص ذميوار سرڪاري کاتي، وارڊ يا ڳوٺ ٽريڪٽ منتظم، يا ٻار جي ڄمڻ واري اسپتال جي ثبوت وسيلي رجسٽريشن ڪرائي سگهي ٿو. سرٽيفڪيٽ عمر جو ثبوت ڏئي ٿو ۽ لاڳو قانون هيٺ خدمتن ۽ شهريت جي عملن تائين رسائيءَ ۾ مدد ڪري ٿو. دستاويز نه هئڻ سان پوءِ اسڪول ۾ داخلا، تحفظ لاءِ حوالي، سفر، خاندان جي ڳولا ۽ ٻين انتظامي مرحلن ۾ ڏکيائي ٿي سگهي ٿي. ٻارن لاءِ سکيا ۽ مدد جا ڪيترائي رستا ٿي سگهن ٿا. انهن ۾ باقاعده بنيادي تعليم، غير رسمي سکيا، عارضي سکيا جون جايون، تعليم ۽ زندگيءَ جي مهارتن جا پروگرام، ٻاروتڻ جي شروعاتي واڌ ويجهه جون خدمتون ۽ ذهني صحت يا نفسياتي-سماجي مدد شامل آهن. ٻاروتڻ جي شروعاتي واڌ ويجهه بابت پاليسي حمل ٺهڻ کان اٺن سالن جي عمر تائين پکڙيل آهي ۽ گهر ۾ جوابده سار سنڀال، سنڀاليندڙن جي مدد ۽ سماجي ڀلائي کاتي، تعليم واري وزارت، صحت واري وزارت، شهري سماج جي تنظيمن ۽ مذهبي بنيادن وارن گروهن جي مقامي ڀائيواري شامل ڪري ٿي. رياستي اسڪولنگ مقرر سطح تائين قانوني طور مفت آهي، پر سامان، آمدورفت، دستيابي، حفاظت ۽ مقامي حالتون حقيقي خرچ پيدا ڪري سگهن ٿيون يا حاضري روڪي سگهن ٿيون. 2025ع ۾ لڳ ڀڳ 4.7 ملين ٻار تعليم کان ٻاهر، لڳ ڀڳ 0.9 ملين ٻارن کي معمول جون حفاظتي ويڪسينون نه مليل، ۽ لڳ ڀڳ 6.9 ملين ٻارن کي تڪڙي انساني همدرديءَ واري مدد گهربل ٻڌايو ويو. نوجوانن جون تبديليون ٽڪرا ٽڪرا آهن، انهن لاءِ هڪ ئي قانوني نوجوانيءَ جي عمر ناهي. ڪو نوجوان اسڪول کان غير رسمي سکيا، زندگيءَ جي مهارتن جي تعليم، فني يا پيشوراڻي تربيت، ڪم، روزگار جا پروگرام يا لڏپلاڻ ڏانهن وڃي سگهي ٿو. 15 کان 19 سالن جي ماڻهن ۾ روزگار لاءِ لڏپلاڻ دستاويز ٿيل آهي. اسڪول ۾ رنڊڪ، ڀرتي، ٻارن جي مزدوري، انساني واپار، ننڍي عمر يا زبردستيءَ جي شادي، صنفي بنياد تي تشدد، نشي جو استعمال ۽ بي دخلي سنگين خطرا آهن. Baykin 2.0 جهڙا پروگرام، جنسي تعليم، جنسي ۽ توليدي صحت جون خدمتون ۽ ساٿي اڳواڻي مدد ڏئي سگهن ٿا، پر رسائي تڪرار، جنس ۽ هنڌ موجب مختلف آهي. 2024ع ۾ هڪ ڄاڻايل پروگرام لڳ ڀڳ 8,400 اسڪول کان ٻاهر نوجوانن تائين جامع جنسي تعليم پهچائي ۽ لڳ ڀڳ 11,500 استعمال ڪندڙن وٽ ان جون ايپليڪيشنون هيون. بالغ ٿيڻ لاءِ داخلا جو هڪ ئي طريقيڪار ناهي. عملي طور آمدني يا روزگار، گهر ٺاهڻ، والدين ٿيڻ، شادي ۽ لڏپلاڻ اڪثر ان تبديليءَ جا نشان بڻجن ٿا. معاشي دٻاءُ روزگار، صحت، تعليم جي خرچ ۽ گهر جي ڌڪن کي برداشت ڪرڻ جي سگهه تي اثر وجهي ٿو. 2025ع جي زلزلي کان اڳ غربت لڳ ڀڳ 31 سيڪڙو اندازي ڪئي وئي، ۽ اپريل 2025ع ۾ مهانگائي لڳ ڀڳ 34.1 سيڪڙو ٻڌائي وئي. رياستي، گڏيل قومن ۽ انساني همدرديءَ جي تنظيمن جي گهڻ مقصدي نقد ۽ روزگار واري مدد چونڊيل گهرن لاءِ فائديمند ٿي سگهي ٿي، پر موجود ثبوتن مان بالغن لاءِ ڪا عالمگير امداد ثابت نٿي ٿئي. والدين ٿيڻ ۾ ٻارن جي رجسٽريشن، سنڀال، تحفظ ۽ تعليم جون ذميواريون ۽ تشدد ۽ زبردستيءَ جي شاديءَ کان پاسو ڪرڻ شامل آهي. والدين اصل سرپرست آهن ۽ ٻارن جي پرورش ۽ اثاثن جي انتظام جي ذميواري ونڊين ٿا، جڏهن ته ٻار جي بهترين مفاد ۽ راءِ کي عمر ۽ پختگيءَ موجب وزن ڏنو وڃي ٿو. جيڪڏهن ٻار ويجهي خاندان وٽ محفوظ نٿو رهي سگهي ته مائٽيءَ واري سنڀال، پاليندڙ خاندان يا ٻي متبادل سنڀال کي عام طور ترجيح ڏني وڃي ٿي. ٻار کي ڪڍڻ عارضي ۽ ممڪن حد تائين مختصر هئڻ گهرجي؛ ٽريننگ اسڪول يا عارضي سنڀال مرڪز آخري حل طور رکيل آهي. حمل ۽ والدين ٿيڻ ۾ صحت واري وزارت، گڏيل قومن جي ادارن ۽ شهري سماج جي فراهم ڪندڙن وسيلي ماءُ ۽ نون ڄاول ٻارن لاءِ حمل کان اڳ واري سنڀال، ڄمڻ کان پوءِ واري سنڀال، خانداني منصوبابندي، توليدي صحت جون خدمتون ۽ هنگامي حوالي شامل ٿي سگهن ٿا. خرچ ۽ وقت مرڪز، سيڪيورٽي ۽ مالي مدد تي دارومدار رکن ٿا، ۽ ملڪ گير هڪجهڙي فيس مقرر ٿيل ناهي. پوڙهائپ جي ڳالهه عام طور لڳ ڀڳ 60 سالن کان پوءِ ٿيندي آهي. 2019ع جي وچ واري مردم شماريءَ ۾ لڳ ڀڳ 5.2 ملين بزرگ ماڻهو، يعني آباديءَ جو لڳ ڀڳ 10.1 سيڪڙو، درج هئا؛ اڳڪٿين موجب 2050ع تائين اهي لڳ ڀڳ 13 ملين، يا لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو، ٿي سگهن ٿا. 60 سالن جي شخص لاءِ لڳ ڀڳ 16.3 وڌيڪ سالن جي زندگيءَ جي اميد هئي. خاندان ۽ ڪميونٽيون بنيادي مددگار آهن، گڏوگڏ صحت واري وزارت، سماجي ڀلائي کاتو ۽ غير سرڪاري تنظيمون. ميانمار جو قومي سماجي تحفظ وارو اسٽريٽجڪ منصوبو 65 سالن جي عمر کان سماجي پينشن کي پاليسيءَ جي رخ طور سڃاڻي ٿو، جڏهن ته 90 سالن کان مٿي ماڻهن لاءِ سماجي پينشن جي تاريخي رپورٽون آهن. موجوده ملڪ گير ڪوريج، ادائيگيءَ جي رقم، درخواست جون گهرجون ۽ ادائيگيءَ جون تاريخون موجود ثبوتن مان پڪ ناهن. وڏي عمر جون عورتون، ڳوٺاڻا رهواسي، غريب گهر، معذور ماڻهو ۽ تمام وڏي عمر وارا وڌيڪ ڪمزور آهن. سار سنڀال تي ڀاڙڻ جو انتظام گهڻو ڪري مائٽن، رشتيداري نيٽ ورڪن، ڪميونٽين ۽ رضاڪارن وسيلي غير رسمي طور ٿئي ٿو. ميانمار ۾ ملڪ گير ڊگهي مدي واري سنڀال جو پڪو حق، رسمي سنڀال-درجو نظام يا سنڀاليندڙن لاءِ عام وظيفو ثابت ناهي. مدد ۾ ڪميونٽيءَ جي بنياد تي بحالي، مددگار ٽيڪنالاجي ۽ نيشنل ريهيبليٽيشن اسپتال ۽ مقامي حوالا شامل آهن. عالمي صحت تنظيم ۽ HelpAge گڏيل سنڀال جي تربيت ۽ ذهني صحت جي شموليت ۾ مدد ڪئي آهي، ۽ هڪ ڄاڻايل پروگرام ۾ ني پيي تاو جي ست بنيادي صحت جي سهولتن کي بحال ڪيو ويو. 2025ع ۾ معذور لڳ ڀڳ 23,025 ٻارن تائين خاص خدمتون پهتيون. غربت، تڪرار ۽ تباهه ٿيل بنيادي ڍانچو سنڀال، آمدورفت ۽ مددگار سامان کي اڻلڀ يا ناقابل برداشت بڻائي سگهن ٿا. نوجوانن جي انصاف ۾ به عمر موجب خاص ضابطا آهن. ڏهن سالن کان گهٽ عمر واري ٻار کي ڏوهاري طور ذميوار نٿو ठهرائي سگهجي. ڏهن کان 12 سالن کان گهٽ عمر لاءِ اختيارين کي پختگيءَ جي جاچ ڪرڻي آهي. نوجوانن جي عدالت 18 سالن جي عمر کان اڳ ڪيل ڏوهن کي ڏسي ٿي. متبادل طور ڪيس کان هٽائڻ، ثالثي، نگرانيءَ هيٺ آزادي، خاندان ڏانهن واپسي، پناهه گاهه، عارضي سنڀال مرڪز يا ٽريننگ اسڪول استعمال ٿي سگهن ٿا، جڏهن ته حراست آخري حل رهڻ گهرجي. بحران هر تبديليءَ ۾ رنڊڪ وجهي سگهن ٿا. تڪرار، بي دخلي، 28 مارچ 2025ع جو زلزلو، ٻوڏون، سائيڪلون، بارودي سرنگون ۽ جنگي ڌماڪن جا بچيل اوزار، ۽ وبائون موت ۽ زخمن، ڀرتي، من ماني حراست، صنفي بنياد تي تشدد، انساني واپار، ننڍي عمر يا زبردستيءَ جي شادي، ٻارن جي مزدوري، خاندان کان جدائي، غذائي کوٽ ۽ ذهني صحت جي ضرورتن جا خطرا وڌائي ڇڏيا آهن. 2026ع جي انساني همدرديءَ جي ضرورتن ۽ جواب واري منصوبي ۾ 227 ٽائونشپن ۾ 16.2 ملين ضرورتمند ماڻهو سڃاڻپ ٿيا، جن ۾ لڳ ڀڳ 4 ملين اندروني طور بي دخل ٿيل ماڻهو شامل هئا؛ متاثر آباديءَ جو اندازو 31 سيڪڙو ٻار، 57 سيڪڙو بالغ ۽ 12 سيڪڙو بزرگ هو. صحت تائين رسائيءَ جون ٻڌايل رنڊڪون جواب ڏيندڙن مان 52 سيڪڙو لاءِ مالي تنگي، 29 سيڪڙو لاءِ ويجهو ڪم ڪندڙ مرڪز نه هئڻ ۽ 6 سيڪڙو لاءِ اڻپوري علاج تي ٻڌل هيون. جوابن ۾ انساني همدرديءَ جي هم آهنگي، تعليم، ٻارن جو تحفظ، غذائيت، پاڻي ۽ صفائي، بارودي سرنگن بابت ڪم، صحت، جنسي ۽ توليدي صحت، صنفي تشدد جون خدمتون، تحفظ ۽ دستاويزن جي مدد شامل آهن. مدد عالمگير حق جي بدران چونڊيل هوندي آهي ۽ مالي وسيلن ۽ رسائيءَ تي دارومدار رکي ٿي.