Travaj an Svìssera

Travaj a l'é l'adempiment ëd compiti për n'azienda, n'organisassion, na cà privata o për cont sò. Ël travaj pagà a ven ëdcò ciamà travaj për guadagn (Erwerbsarbeit) o atività professionala. An Svìssera la gent a travaja ël pi dle vire coma dipendent o travajador autonom. A son possìbil travaj a temp pien, a temp parzial, d'impegn për ën temp determinà, travaj temporane, travaj a turn e travaj su ciamà. Un raport ëd travaj a l'é d solit basà su un contrat ëd travaj. Dins a son regolà specialment la fonsion, la paga, j'orari, ël pòst ëd travaj, le ferie, l'inissi e la fin. La paga bruta (Bruttolohn) a l'é la paga prima dij dëduzion. Da la paga a ven tirà ij contribù për diverse assicurassion social, mentre ël montant pagà an efet a ven ciamà paga neta (Nettolohn). La realtà ëd travaj svìssera a comprènd l'assicurassion për la vèjess e ij superstiti (Alters- und Hinterlassenenversicherung), l'assicurassion d'invalidità (Invalidenversicherung), l'assicurassion për ij disocupà (Arbeitslosenversicherung) e l'assicurassion contr'al infortuni (Unfallversicherung). Scond l'età, la paga e ël raport ëd travaj, a peul giontresse la previdensa professionala (berufliche Vorsorge). Ij travajador a l'han dovie coma travajé con atension, fé le istrussion përmesse e proteze j'informassion riservà. Ansem a l'han ël drit a la paga concordà, ale ferie, a la considerassion për soa salute e a la protezion dla soa personalità. Ël travaj a peul porté sicurëssa, esperiensa, riconossiment e neuve relassion. Le dificoltà a peulo esse, për esempi, la fadiga fisica, ël stress, ij conflit, j'impegn nen sicur o le dificoltà an concilié famija e repos. Chi a serca travaj o a lo sërniss a dev controlé con claresa j'obietiv, ël contrat e la paga. Se a-i é dël problema, a convèn prima parlé ant ël pòst ëd travaj e peui, scond ël cas, contaté n'ufissi ëd personal, la conselensa professionala, un sindicat o n'ufissi public specialisà.