Adet û tore Suriye de

Bi Erebî, adad wa taqalid manaya adet û toreyî dano. Toreyê Suriye pratîkên civakî yê zindî yî, ne xizmeteke yan dereceyeke hukumatî. Malbat, komên herêmî, ustayanê hunerî û şagirtan gelek zanayîş diparêzê û derbas kenê; Wezaretê Kulturî bi rêya saziyên wek Daîreya Mîrasa Gelî, Daîreya Şano û Muzîk û Daîreya Enstîtuyên Muzîka Erebî dokumentasyon û parastinê piştgirî keno. Daîreyên kulturî yên herêmî û komîteyên mîrasa kulturî ya nê-maddî di 14 wilayetan de kar kenê; Wezaretê Turîzm, Yekîtiya Giştî ya Hunermendan û Rêxistina Pêşxistina Suriye zî çalakîyên kulturî piştgirî kenê. Gihîştin zafane bi torên malbatî, taxa, merasîman, festîval, atolyeyan û navendên kulturî yo. Hînbîyayîşê Oud zî eşkeno bi şagirtî, navendên muzîkê, kolej yan zanîngehan bo. Rolên zayendî goreyê pratîkî cîya yî û rêznameyeke yekserî nêgêrenê. Toreyê herêmî zaf cîya yî. Heleb bi Al-Qudud al-Halabiya, sabûnê ghar, Samah û performansa Oud tê nasnamekerdiş. Şam bi camê destî yê damişnayî, şanoya sîyanê Karakoz û çêkerdiş û lêdana Oud tê nasnamekerdiş. Al-Mrah de, nêzîkê rîfa Şam, gulê Şamî ji Gulan ra berhev beno, sort beno û bi komî hişk beno, paşê ji bo çay, şîre, reçel, şîrînî û hilberên distîlî şuxulîyeno. Sabûnê ghar ê Helebî zeytê zeytûn û zeytê defne bikar gêreno; defne payîz de berhev beno, hilberî zafane ziwa de beno û sabûn nêzîkê şeş heta neh mehan hişk beno. Badîye adet, cil û tore taybetî yê girêdayeyê jiyana civakî, sefer û cihdayîşê domdarî esto. Van nimûneyan nîşan danê ke Suriye profîla toreya yekserî çin a. Pratîkên malbatî û qonaxên jiyanî Oud de dawet û şahîyên malbatî şuxulîyeno; Bisht yan Abaa cilê serê mirovên nêr o ku zayîş, dawet, merasîmê mirinê, merasîm û festîvalan de tê lihekirin; Damascene Arada de rêça zava û piştî sunetî şuxulîyena. Kohlê Erebî eşkeno wek kozmetîk, adetê civakî û carinan pratîka manewî kar bibo; zanayîş zafane jinan ra keç û nevîyan ra derbas beno. Al-Qudud al-Halabiya melodîyên nasnamekerde bi metnên cîya yan improvîzekerde bikar gêrena û eşkena rewşa dînî yan şadî bibo. Samah bi toreya reqsa Sufî yo. Eger mijarê sereke bawerî yan doktrîna merasîma dînî yo, ew beşê dînî yo; analîza tarîxî beşê tarîxî yo û reçete yan xizmeta xwarinî beşê xwarinî yo. Toreyê hunerê destan camdamîna Şamî, çêkerdişê Oud, brokardiya abreshîmî, qutiyên Kohl yên bi nameyê makhala û karê fîberên nebatan gêreno. Brokardiya abreshîmî ya kevn ji ber makîneyîbîyayîş rare bîya. Camdamîna Şamî şişeyê wenda, firûneke kerpîçî ya destçêkerde û teknîkên destformkerdişî şuxulnena; zanayîş bi tora atolyeya malbatî derbas beno. Ji 2023 ra ew di Lîsteya UNESCO ya Parastina Lezkerde de qeyd bîya, çike tenê çend hunermend manê û perwerdeya rêxistinkerdişî kêm a. Projeya parastinê ya 2026 ya pejirnayî ya UNESCO ya Şam 36 meh gêrena û budceya wê US$99,700 a; jin û mêrên ciwan, kesên ekonomikî qels û kesên bi seqetî armanc kenê. Al Saafiyat û hunerên fîberê nebatî di 2026 de di pêvajoya namzederiya UNESCO de bîyê; pêvajo hîna qeydnameyeke temam viraz nêkerde. Suriye 11ê Adara 2005 Peymana UNESCO ya 2003 ya Parastina Mîrasa Kulturî ya Nê-maddî tesdîq kerd. Peyman mesuliyetên dewletî yên dokumentasyon û parastinê piştgirî keno, labelê lîsteya UNESCO ne dereceya pîşeyî dide, ne bihayê garantî keno, ne jî mesuliyetê pratîkî dayeno. Bingeya raporkerdişê neteweyî ya dawî ya peyda 2017 yo; Suriye rapora ku divê 2022 de bibo nêradest kerd û demê raporê paşê 15ê Kanûna 2026 yo. Mesrefê fermî yê beşdarî yan bihayê standard yê toreyan çin ê; xerc goreyê bazar, atolyey, malbat û merasîm cîya beno. Tarîxên festîvalan zî goreyê demsal û komê cîya yî. Koçberî, koç, perçebîyayîşê civakî, windabîyayîşê atolye û materyalan, sekinîyayîşê perwerdeyê derbasbîyayîşê toreyan qels keno. Şanoya sîyanê Karakoz qismî ji ber şahîkerdişê dîjîtal û koçberîyê ku temaşekeran û domandina wê kêm kenê, kêm bîya. Koçberî eşkena hestê girêdanî biparêze, domdarîya civakî û ekonomikî zêde bikero û diyalogê bi civakên mêvanî re piştgirî bikero. Ji ber vê yekê, tarifeke pratîkî ya toreya Suriye divê herêm, rewşa civakî, rêya derbasbîyayîş û rewşa nuha diyar bikero, ne ke wek adeteke neteweyî ya sabît biceribîne.