Suriye’de işsizlik

17/2010 sayılı Kanun uyarınca çalışabilecek, çalışmak isteyen, iş arayan ve işi olmayan bir Suriye vatandaşı ikamet ettiği yerden sorumlu kamu istihdam bürosuna kaydolabilir. Başvuru sahibi yaş, meslek, nitelikler ve önceki işler gibi bilgileri verir. Kayıt ücretsizdir ve büro başvuru günü kayıt belgesi düzenlemelidir. Kanun Suriye’de işe yerleşmek için kaydı zorunlu tutar; ancak uygulama ve erişim ülke çapında aynı değildir. Kamu istihdam büroları hukuken 14 valiliğin tamamında öngörülmüştür; fiilî hizmetler yerel kapasiteye ve güvenlik koşullarına bağlıdır. Kamu bürosu işe yerleştirme için ücret veya komisyon alamaz. Erişim koşulları ve yürürlükteki hukuk çerçevesine tabi olarak özel istihdam büroları da kullanılabilir; ücretler ve hizmet kalitesi ülke çapında güvenilir biçimde belirlenmemiştir ve işe yerleştirme garantisi yoktur. Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı, MOSAL olarak bilinir, kamu istihdam sistemini gözetir ve bölgesel müdürlükler üzerinden çalışır. Genel Sosyal Sigorta Kurumu, GOSI olarak bilinir, emeklilik ve iş kazası koruması dâhil sosyal sigortayı yürütür. 2014 tarihli Sosyal Güvenlik Kanunu; işveren bordrosundan yüzde 0,5 ve çalışan bordrosundan yüzde 1 katkıyla finanse edilen, en az 36 katkı ve bunların içinde en az bir işsizlik katkısı şartı öngören bir işsizlik sigortası modeli içerir. Bu yasal tasarım, fiilen erişilebilir güncel bir ödeme bulunduğunu göstermez: 2026 itibarıyla, yalnızca iş kaybına dayalı işleyen bir işsizlik yardımı, genel ödeme takvimi, yardım tutarı veya evrensel hak belgelenmemiştir. İş aramada kamu büroları, özel bürolar, 2025’te yeniden etkinleştirilen سوق العمل işgücü piyasası platformu, toplum merkezleri ve ortak yönlendirmeleri kullanılabilir. İşverenlerle doğrudan iletişim, gayriresmî ağlar, gündelik veya mevsimlik çalışma ve kendi hesabına çalışma da yaygındır; ancak bu yollar istikrarsız olabilir ve sınırlı koruma sağlayabilir. Geliştirilmekte olan ulusal strateji kamu ve özel büroları, danışmanlığı, yönlendirmeleri ve mesleki rehberliği güçlendirmeyi amaçlar. Platform üzerinden hizmet kapsamı ve dijital kayıt valilik düzeyinde kontrol edilmelidir; erişilebilirlik değişir. İnsani yardım, devlet işsizlik sigortasından ayrıdır. UNHCR ve ortakları; mülteciler, sığınma arayanlar ve uygun diğer gruplara kırılganlık, fon ve program kurallarına bağlı olarak nakit yardım, toplum merkezi hizmeti veya yönlendirme sunabilir. Geri dönen aileler bazı durumlarda tek seferlik 600 USD ödeme alabilir; ancak bu yardım bireysel önceliklendirmeye tabidir, yalnızca işsizliğe dayanmaz ve her geri dönen için mevcut değildir. UNHCR hizmetleri ücretsizdir. Geçim programları, onaylanmış iş önerisi ve nakit ya da ayni başlangıç desteğiyle girişimcilik eğitimini birleştirebilir; bazı katılımcılar First Microfinance Bank veya Al-Wataniya Microfinance Bank’a yönlendirilebilir. Bayındırlık programı Nisan 2026’da hâlâ tasarım ve çalıştay aşamasındaydı; genel bir hak veya sabit başlangıç tarihi yaratmamıştı. 17/2010 sayılı Kanun tüm çalışan kategorilerini kapsamaz. Kapsam dışında kalanlar arasında kamu görevlileri, Tarımsal İlişkiler Kanunu kapsamındaki çalışanlar, işveren için çalışan aile üyeleri, ev işçileri, hayır kuruluşu çalışanları, geçici işçiler ve günde en fazla iki saat çalışan yarı zamanlı işçiler bulunur. Dolayısıyla işsizlik kaydı ve desteğin herkes için tek sistem üzerinden işlediği varsayılamaz. Mevcut araştırmalar önemli işsizliğe ve yaygın kayıt dışı ya da istikrarsız çalışmaya işaret etse de rakamlar doğrudan uygunluk ölçütü değildir. UNHCR’nin 2026’da 14 valiliğin tamamında 7.120 haneyle yaptığı araştırmada yaklaşık yüzde 30 işsiz bulunmuştur; ILO’nun geri dönenlerle ilgili değerlendirmesinde Halep, Humus, Dera ve Şam Kırsalı’ndaki 5.335 katılımcının yüzde 80’inden fazlası işsizdi. Bu örneklemler tek bir ulusal işsizlik oranı ortaya koymaz. ILO tahminini kullanan Dünya Bankası modeli 2025 toplam işsizliğini yüzde 13,6 olarak hesaplamıştır; bu da kişinin yardım uygunluğunu belirlemez.