Тажик тили мамлекеттик тил болуп саналат жана башкарууда, билим берүүдө жана улуттук маданий турмушта кирилл жазуусунун стандартын колдонот. Орус тили шаардык турмушта, билим берүүдө, медиада жана ар башка тил жамааттарынын ортосундагы баарлашууда кеңири колдонулуп келет, ал эми өзбек, кыргыз, түркмөн, памир жана ягноб тилдери айрым жамааттарда жана аймактарда маанилүү бойдон калууда. Калктын көбү мусулман, негизинен ханафий сунниттер; Тоолуу Бадахшан автономиялуу облусунда (GBAO) топтолгон исмаили шиит жамааты да бар. Диний практика жана мекемелер катуу жөнгө салынган укуктук алкакта иштейт. Салттарга Навруз майрамы (Navruz), Сада майрамы (Sada), Тиргон майрамы (Tirgon) жана Мехреган майрамы (Mehregan), ошондой эле үйлөнүү үлпөттөрү, баланын төрөлүшүнө байланышкан салттар, аза күтүү, меймандостук, тамак-аш, кийим-кече, музыка жана кол өнөрчүлүк кирет. Үй-бүлөлөр, махалла (mahalla) түзүмдөрү, жамоат (jamoat) органдары, мектептер, маданий мекемелер жана чебер усталар бул практикалардын уланышына өз салымын кошот. Тажик искусствосуна адабият, музыка, көркөм сүрөт, театр, кино, архитектура, дизайн, фотография жана санариптик формалар кирет. Душанбе негизги институционалдык борбор болуп саналат, ал эми аймактык маданий органдар жана «Тожикфильм» (Tojikfilm) кеңселери ишмердикти борбор калаадан тышкары да жайылтат. Тарыхый түшүнүк Согдиананы, Кушан империясын, Саманиддер мамлекетин, Орусиянын бийлигин, совет мезгилин, көз карандысыздыкты жана 1992–1997-жылдардагы жарандык согушту байланыштырат. Күнүмдүк маданий турмуш жергиликтүү өз алдынча башкарууга жана коңшулуктагы практикага да көз каранды; алардын формалары менен жоопкерчиликтери шаарлардын, райондордун жана жергиликтүү аймактардын ортосунда айырмаланат.
Тажикстандагы маданият
Тажикстандагы маданият тилди, динди, салттарды, искусствону, тарыхый эс-тутумду жана күнүмдүк чогуу жашоонун формаларын камтыйт. Тажик иденттүүлүгү байыркы иран тилдүү коомдордун, исламдын жана Борбордук Азиянын тарыхынын, советтик тажрыйбанын жана 1991-жылдан берки көз карандысыздыктын таасирин чагылдырат. Маданий турмуш Душанбе шаарында, аймактык борборлордо, тоолуу жерлерде жана жергиликтүү жамааттарда айырмаланат, ал эми миграция жана кызматтарга жеткиликтүүлүктүн теңсиздиги да катышууга таасир этет.
Тажикстандагы маданиятты улуттук алкак да, жергиликтүү практика да катары караңыз. Тилди, мекемени, жамаат менен байланышты жана күтүүлөрдү аймакка жана максатка ылайыкташтырыңыз, диний же коомдук маданий иш-чараларды уюштуруудан мурда жөнгө салуучу чектерди текшериңиз.
Жашоо этаптары
Тажикстандагы жашоо этаптарына калктын жаш жана негизинен айыл жеринде жашашы, миграция жана алыскы же тоолуу аймактардагы кызматтарга жетүүнүн тең эмес болушу таасир этет. Туулганды каттоо, милдеттүү билим алуу, эмгек, нике, пенсия жана социалдык колдоо негизги өтүү учурларын белгилейт. Мамлекеттик кызматтар жергиликтүү административдик кызматтар, жамааттык колдоо жана үй-бүлөнүн жардамы менен катар иштейт.
Тарых
Тажикстандын тарыхы байыркы иран тилдүү коомдорду, ислам династияларын, Борбор Азия империяларын, орус бийлигин, советтик доорду жана көз карандысыздыкты камтыйт. Согдиана, Кушан империясы жана Саманий мамлекети аймактын маданий жана саясий мурасын калыптандырган. Советтер Союзу тарагандан кийин Тажикстан 1991-жылы көз карандысыздык алган жана 1992–1997-жылдары жарандык согушту башынан өткөргөн.
Искусство
Тажикстандагы искусство көркөм сүрөт өнөрүн, музыканы, адабиятты, кинону, театрды, архитектураны, дизайнды, фотографияны жана санариптик түрлөрүн камтыйт. Мамлекеттик маданият системасы мекемелерди, билим берүүнү, мурастарды сактоону жана коомчулукка көрсөтүүнү колдойт, бирок жеткиликтүүлүк жана коммерциялык мүмкүнчүлүктөр тармакка жана аймакка жараша айырмаланат. Душанбе негизги институционалдык борбор болуп саналат, ал эми аймактык маданий органдар жана «Тоҷикфильм» кеңселери борбордон тышкары ишмердикти колдойт.
Дин
Тажикстанда калктын басымдуу бөлүгү мусулман; мусулмандардын көбү ханафий суннит салтын карманат, ал эми исмаилий шииттердин азыраак жамааты негизинен Тоолуу Бадахстанда жашайт. Диний жамааттар мамлекеттик каттоодон өткөндөн кийин расмий иш жүргүзө алат, ошол эле учурда сыйынуу, диний билим, басылмалар, имараттар жана коомдук иш-чаралар катуу жөнгө салынат. Укуктук негиз ишеним эркиндигин тааныйт, бирок коомдук тартип, коопсуздук, улуттук маданият жана каада-салттарга байланыштуу чектөөлөрдү да коёт.
Тил
Тажик тили — Тажикстандын мамлекеттик тили; мамлекеттик башкарууда, билим берүүдө жана улуттук маданий турмушта кирилл жазуусунун стандарты колдонулат. Орус тили улуттар аралык байланышта, шаар турмушунда, билим берүүдө жана жалпыга маалымдоо каражаттарында кеңири колдонулат, бирок мамлекеттик тил макамы ага берилген эмес. Өзбек, кыргыз, түркмөн, памир жана ягноб тилдери айрым аймактарда жана жамааттарда корголот же колдонулат, бирок жалпысынан аймактык расмий тил макамына ээ эмес.
Салттар
Тажикстандагы салттарга жылдык циклге, үй-бүлөлүк турмушка, динге, тамак-ашка, кийимге, музыкага, кол өнөрчүлүккө жана аймактык иденттүүлүккө байланышкан кайталанып туруучу үрп-адаттар кирет. Навруз, Сада, Тиргон жана Мехргон жылдын ар башка учурларын белгилейт; үйлөнүү, төрөлүү, аза күтүү жана меймандостук үй-бүлө менен жамааттын маанилүү окуяларын уюштурат. Тажик, памир жана башка аймактык жамааттардын салттары айырмаланып, үй-бүлөлөр, махаллалар, жамоаттар, мектептер, маданий мекемелер жана уста-шакирт мамилелери аркылуу калыптанат.
Чогуу жашоо
Тажикстанда күнүмдүк чогуу жашоого улуттук мыйзамдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана коңшулардын бейформал мамилелери таасир этет. Жамоат (Jamoat) — аймактык жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы, ал эми махалла жана үй комитеттери көптөгөн жерлерде жергиликтүү коомдук жана коңшулук иштерди уюштурат. Алардын ролу шаарга, районго жана жерге жараша айырмаланат. Теңдикке, дин тутуу же абийир эркиндигине, биригүүгө, мыйзамдуу тынч чогулушка, сөз эркиндигине жана кайрылуу укуктарына карата укуктар жек көрүүгө үндөөгө коюлган чектөөлөр жана ар бир ишке тиешелүү жол-жоболор менен катар колдонулат.
VivAVia can make mistakes. Check important information.