Тажикстандагы транспорт

Тажикстанда жүргүнчүлөрдүн жана жүктөрдүн көбү автомобиль транспорту менен ташылат. 2024-жылдагы статистика транспорттун түрлөрү боюнча 1 миллиарддан ашык жүргүнчү каттамын көрсөткөн; анын 99,9%ын жер үстүндөгү транспорт түзгөн. Жүк ташуунун болжол менен 95%ы автомобиль транспортуна туура келген. Транспорт министрлиги улуттук транспорт саясатын жана жол кызматтарын башкарат, ал эми Ички иштер министрлигине караштуу Мамлекеттик автомобиль инспекциясы унаа жана жол кыймылын көзөмөлдөө боюнча маанилүү милдеттерди аткарат. Душанбеде автобустар, троллейбустар жана маршруткадан — шаардагы кеңири колдонулган каттамдарда жүрүүчү биргелешкен кичи автобустан — турган аралаш коомдук транспорт системасы бар. Муниципалдык кызмат көрсөтүүчүлөр 2018-жылдан бери расмий автобус жана троллейбус каттамдарын кеңейтип, айрым кичи автобус каттамдарын азайтып же алмаштырган. Башка шаарларда автобус кызматы азыраак үзгүлтүксүз жана эл көп болушу мүмкүн; ошондуктан маршрутка, такси же жеке унаа эң практикалык альтернатива бойдон калат. Душанбеде электрондук жол акы карталары жана башка акылдуу шаар элементтери колдонулат. 2021-жылдагы жарыяланган тарифтерде накталай эмес төлөм автобус үчүн 1,80 сомони, троллейбус үчүн 1,50 сомони, маршрутка үчүн 2,50 сомони деп көрсөтүлгөн; бул эски маалымат, аны учурдагы жалпы улуттук тариф катары кабыл албоо керек. Темир жол улуттук деңгээлде бар, бирок күнүмдүк ички сапарларда чектелүү. Жарыяланган каттамдарга жумасына бир жолу жүрүүчү Душанбе–Ташкент, Душанбе–Конибодом, Куляб–Душанбе жана күн сайын жүрүүчү Душанбе–Пахтаабад каттамдары, ошондой эле Волгоград жана Москвага алыскы поезддер кирет. Кызматтын иштеши жана макамы конкреттүү сапарга жараша болот. Билетти банк картасы менен онлайн алууга болот, бирок электрондук көзөмөл купону өзүнчө поездге отурууга уруксат бербейт; талап кылынган жол жүрүү документи да көрсөтүлүүгө тийиш. Аба транспорту алыс сапарларга кошумча мүмкүнчүлүк берет, бирок жалпы бирдиктүү улуттук расписание же тариф тутуму жок. Эл аралык каттамдар менен жүктөрдүн негизги байланышы да жолдор аркылуу камсыздалат. Эл аралык өткөрмө пункттардын мисалдары: Өзбекстан менен Дүйшөмбү–Сариосиё; Кыргызстан менен Карамық–Карамық жана Кызыл-Арт–Сары-Таш; Кытай менен Кулма–Карасу; Афганистан менен Төмөнкү Пянж–Шерхон Бандар. Эл аралык жүргүнчү жана жүк ташуучу жол уруксаттары e-transport.tj аркылуу таризделет. Автомобиль ташуу баасы адатта келишим менен макулдашылат; чек ара жол-жоболору, документтер, аралык жана тандалган өткөрмө пункт жалпы чыгымга жана жол убактысына таасир берет. Жол кыймылы жөнүндө колдонуудагы Тажикстан Республикасынын мыйзамы жана 2017-жылдын 29-июнундагы Өкмөттүн №323 токтому менен бекитилген Жол кыймылынын эрежелери негизги укуктук алкакты түзөт. Жол кыймылы жөнүндө мыйзамга 2024-жылдын 3-январында жана 2025-жылдын 11-февралында өзгөртүүлөр киргизилген. Тажикстанда жолдун оң тарабы менен жүрүшөт. Айдоочу менен жүргүнчү коопсуздук курун тагынууга, мотоциклдин айдоочусу жана жүргүнчүсү каска кийүүгө милдеттүү. Чет өлкөлүк унааларды кошкондо механикалык унаалар жыл сайын милдеттүү мамлекеттик техникалык кароодон өтөт; кароодо техникалык абал, каттоо, медициналык кайра текшерүү, милдеттүү үчүнчү жак алдындагы жоопкерчилик камсыздандыруусу жана унаа салыгы сыяктуу маселелер текшерилет. Транспорт министрлиги коопсуздук курун колдонбогонго эсептик көрсөткүчтүн 0,5–1 өлчөмүндө айып көрсөтөт; бул 2024-жылдын 1-январынан тартып 36–72 сомониге туура келген. Жөө басуу жана велосипед тебүү мүмкүн, бирок инфраструктура үзүл-кесил жана шаарга же долбоорго жараша айырмаланат. Дангара менен Гулистондун ортосундагы Азия өнүктүрүү банкынын «Жашыл коридору» 49 чакырымга созулуп, велосипед жолдорун, тротуарларды, жарыктандырууну, белгиленген өтмөктөрдү жана жеткиликтүүлүк элементтерин камтыйт; долбоорду 2030-жылы аяктоо пландалган. Колдо бар маалымат боюнча, жалпы улуттук велосипед бөлүшүү кызматы же өлкө боюнча жыш велосипед тармагы түзүлгөн эмес. Тоолуу жана четки аймактар жол транспортуна өзгөчө көз каранды. Тажикстандын 2022–2026-жылдарга Электр транспортун өнүктүрүүнүн комплекстүү программасы парник газдары менен абаны булгоочу заттардын чыгышын азайтууну, шаардык чөйрөнү жакшыртууну жана транспорт коопсуздугун күчөтүүнү көздөйт. Пландоо документтеринде электромобилдерди унаалардын жалпы түзүмүнүн 15%ына жеткирүү максаты жана кубаттоо инфраструктурасын түзүү каралган. Душанбе троллейбустары шаардагы көмүртек чыгымы төмөн вариантты сунуштайт; долбоорлор аккумулятор менен жүрүүчү электр автобустарын, кубаттоочу жабдууларды, автобустарга артыкчылык берилген инфраструктураны, унаа токтотууну башкарууну жана жөө/велосипед шарттарын да камтыйт. Ири шаарлардан тышкары кубаттоо мүмкүнчүлүгү чектелүү; «Жашыл коридор» долбоору эки пилоттук кубаттоо станциясын камтыйт. Эски маршрутка парктары азот оксиддеринин, көмүртек кычкылынын, учуучу органикалык кошулмалардын, көмүр кычкыл газынын жана бөлүкчөлөрдүн маанилүү булагы бойдон калууда.