အလုပ်အကိုင် — ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် အလုပ်အကိုင်သည် အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်ရှင်များ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအကြား ဆက်နွယ်မှုကို လွှမ်းခြုံသည်။ အလုပ်အကိုင်ဆိုသည်မှာ သဘောတူထားသော အခြေအနေများအရ အလုပ်ရှင်တစ်ဦးအတွက် အလုပ်လုပ်ခြင်းဖြစ်လေ့ရှိပြီး စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်မှုဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများကို လွတ်လပ်စွာဖြစ်စေ၊ မှတ်ပုံတင်ထားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှတစ်ဆင့်ဖြစ်စေ ပေးအပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်မှုဆိုသည်မှာ လစာရအလုပ်ကို လိုလားပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်၊ အလုပ်လုပ်ရန် အသင့်ရှိကာ တက်ကြွစွာ ရှာဖွေနေသူတစ်ဦးအတွက် ထိုအလုပ်မရှိသည့် ကာလကို ဆိုလိုသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အလုပ်သမားဈေးကွက်တွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသူ 71.7 သန်းခန့်ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေးက အလုပ်အကိုင်၏ 46% ခန့်၊ ဝန်ဆောင်မှုက 37% နှင့် စက်မှုက 17% ကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ အဆင်သင့်ဝတ်စုံထုတ်လုပ်ရေး၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတို့သည် အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလမ်းကြောင်းများကို ပေးသည်။ အလုပ်ဝင်ရန် လိုအပ်ချက်များတွင် ပညာရေးအရည်အချင်း၊ နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေး၊ လုပ်ငန်းခွင်သင်ယူမှု၊ အလုပ်သင်မှု၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ စာမေးပွဲများ သို့မဟုတ် လိုင်စင်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ 2022 အလုပ်သမားအင်အား စစ်တမ်း (2022 Labour Force Survey) အရ အလုပ်အကိုင်၏ 84.9% ခန့်သည် အလွတ်သဘောဖြစ်ခဲ့သည်။ အလွတ်သဘောအလုပ်သည် တရားဝင်အလုပ်အကိုင်ကဲ့သို့ စာဖြင့်ရေးသားထားသော စည်းကမ်းချက်များ၊ လစာရခွင့်ရက်၊ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကာကွယ်မှု သို့မဟုတ် လူမှုကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုတို့ကို မပေးနိုင်ပါ။ လုပ်ခလစာ၊ အလုပ်ချိန်၊ ခွင့်ရက်၊ လုပ်ငန်းခွင်ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် အလုပ်မှရပ်စဲခြင်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော တရားဝင်အလုပ်အကိုင်စည်းမျဉ်းများသည် ကဏ္ဍ၊ လုပ်ငန်းဌာနနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဥပဒေစနစ်တို့အပေါ် မူတည်သည်။ ပို့ကုန်ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေးဇုန်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပို့ကုန်ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေးဇုန် အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (Bangladesh Export Processing Zones Authority, known as BEPZA) က စီမံခန့်ခွဲသည့် သီးခြားအလုပ်သမားဥပဒေကို လိုက်နာသည်။ အလုပ်ရှင်များသည် အလုပ်ကို စီစဉ်ခြင်း၊ လုပ်ခလစာပေးခြင်း၊ မှတ်တမ်းများထားရှိခြင်း၊ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စီမံခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းကိုယ်စားပြုမှုကို စီမံခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ အလုပ်ဆုံးရှုံးသူတစ်ဦးသည် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာရှိ အလုပ်လက်မဲ့မှတ်ပုံတင်စနစ် သို့မဟုတ် အထွေထွေအလုပ်လက်မဲ့ထောက်ပံ့ကြေးကို အားကိုး၍ မရပါ၊ အကြောင်းမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ထိုနှစ်မျိုးစလုံး မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သီးခြားပစ်မှတ်ထားသော အစီအစဉ်များနှင့် အိမ်ထောင်စုအရင်းအမြစ်များက အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ပံ့ပိုးပေးသည်။ 2024 ခုနှစ်တွင် အသက် 15 နှစ်နှင့်အထက် လူများ၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ 3.66% ဖြစ်ပြီး အသက် 15–29 နှစ်အုပ်စုတွင် 8.07% ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု စတင်ရန် ပုံမှန်အားဖြင့် ဒေသခံ ကုန်သွယ်ရေးလိုင်စင် (Trade License) နှင့် အီလက်ထရွန်နစ် အခွန်ထမ်းမှတ်ပုံတင်နံပါတ် (e-TIN) လိုအပ်သည်။ လုပ်ငန်း၏ တရားဝင်ပုံစံ၊ လုပ်ဆောင်ချက်၊ ရောင်းဝယ်မှုပမာဏနှင့် လုပ်ငန်းနေရာတို့က ပူးတွဲစတော့ကုမ္ပဏီများနှင့် လုပ်ငန်းများ မှတ်ပုံတင်အရာရှိရုံး (Registrar of Joint Stock Companies and Firms) တွင် မှတ်ပုံတင်ရန်၊ လုပ်ငန်းမှတ်ပုံတင်အမှတ် (BIN) ရယူရန်၊ တန်ဖိုးမြှင့်အခွန် မှတ်ပုံတင်ခြင်း (VAT registration) ပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် အခြားကဏ္ဍဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်တစ်ရပ် ရယူရန် လိုအပ်မလားဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ ကနဦးလျှောက်လွှာများကို ပေါင်းစပ်ပြီး လုပ်ငန်းအလိုက် အတည်ပြုချက်စစ်ဆေးစာရင်း ပြင်ဆင်ပေးနိုင်သည့် ဝန်ဆောင်မှု (BanglaBiz) ရှိသော်လည်း ဒေသခံအာဏာပိုင်များ၏ လိုအပ်ချက်များ၊ အခကြေးငွေများနှင့် ဆောင်ရွက်ချိန်များမှာ ကွဲပြားနေဆဲဖြစ်သည်။