ৰাজনীতি ভাৰতত

ভাৰত এখন সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য, যি এখন লিখিত সংবিধানৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। সংবিধানে ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰে, ক্ষমতা বিতৰণ কৰে, মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে কৰ্তব্য তথা নিৰ্দেশনামূলক নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰে। ভাৰতত সংসদীয় ব্যৱস্থা আছে। ৰাষ্ট্ৰপতি কেন্দ্ৰৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী, আনহাতে প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে চৰকাৰ আৰু মন্ত্ৰীসভাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। নিৰ্বাচিত লোকসভা (Lok Sabha)-ৰ আস্থা লাভ কৰি থকা সময়লৈকেহে সাধাৰণতে এখন চৰকাৰ পদত থাকে। সংসদৰ দুটা সদন আছে। লোকসভাই পোনপটীয়াকৈ নিৰ্বাচিত সদস্যসকলৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে ৰাজ্যসভা (Rajya Sabha)-ই ফেডাৰেল ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত ৰাজ্য আৰু কিছুমান কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। দুয়োটা সদনে প্ৰস্তাৱসমূহ পৰীক্ষা কৰে, ৰাজহুৱা নীতিৰ ওপৰত বিতৰ্ক কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰণয়নত অংশগ্ৰহণ কৰে। ভাৰত এখন ফেডাৰেল দেশ, কিন্তু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ শক্তিশালী। কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ ক্ষেত্ৰ পৃথক, যদিও কিছুমান বিষয় দুয়োটা স্তৰৰ সৈতে জড়িত। প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ নিজা ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান থাকে, যাৰ ভিতৰত সাধাৰণতে ৰাজ্যপাল, মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু বিধানসভা থাকে। স্থানীয় চৰকাৰে ৰাজনীতিক দৈনন্দিন জীৱনৰ ওচৰলৈ আনে। পঞ্চায়তসমূহে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ সেৱা কৰে, আনহাতে পৌৰসভা আৰু পৌৰ নিগমে চহৰ আৰু নগৰৰ সেৱা কৰে। তেওঁলোকৰ কামৰ ভিতৰত স্থানীয় পথ, পৰিচ্ছন্নতা, পানীৰ সেৱা, পৰিকল্পনা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ উন্নয়ন থাকিব পাৰে, যদিও দায়িত্ব আৰু সক্ষমতা স্থানভেদে পৃথক হয়। ৰাজনৈতিক দলসমূহে ভোটাৰক চৰকাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ভাৰতত ৰাষ্ট্ৰীয় দল, ৰাজ্যভিত্তিক দল, মিত্ৰজোঁট, স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী আৰু বহুতো সামাজিক বা আঞ্চলিক আন্দোলন আছে। দলসমূহে প্ৰাৰ্থী বাছনি কৰে, কাৰ্যসূচী প্ৰকাশ কৰে, প্ৰচাৰ অভিযান চলায় আৰু চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে। নিৰ্বাচন, বিধানসভাৰ বিতৰ্ক, প্ৰশাসন, আদালত, পৰামৰ্শ, সাংবাদিকতা, নাগৰিক সমাজ আৰু জনসাধাৰণৰ কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে ৰাজহুৱা নীতি গঢ় লৈ উঠে। নাগৰিকে প্ৰতিনিধিসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব পাৰে, আইনসন্মত সংগঠনত যোগদান কৰিব পাৰে, আবেদন দাখিল কৰিব পাৰে, ৰাজহুৱা তথ্য বিচাৰিব পাৰে আৰু শান্তিপূৰ্ণ অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ভাৰতীয় ৰাজনীতিয়ে অতি বৈচিত্ৰ্যময় সমাজখনৰ বিভিন্ন অংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহাসিকভাৱে বঞ্চিত কিছুমান গোটৰ বাবে সংৰক্ষিত ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্বো অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ সীমাবদ্ধতাৰ ভিতৰত অসমান প্ৰভাৱ, ধীৰ প্ৰশাসন, মেৰুকৰণ, ভুল তথ্য আৰু আনুষ্ঠানিক অধিকাৰ তথা বাস্তৱিক প্ৰৱেশাধিকাৰৰ মাজৰ ব্যৱধান থাকিব পাৰে। আদালত, নিৰ্বাচনী কৰ্তৃপক্ষ, নিৰীক্ষক, বিধানসভা, সংবাদমাধ্যম আৰু নাগৰিকসকলে জবাবদিহিতাত ভূমিকা পালন কৰে।