ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ

ਬਰਮੀ ਸ਼ਬਦ အနုပညာ ਦਾ ਅਰਥ ਕਲਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ပန်းချီ (ਚਿੱਤਰਕਲਾ), ပန်းပု (ਮੂਰਤੀਕਲਾ), ဂီတ (ਸੰਗੀਤ), သဘင် (ਨਾਟਕੀ ਕਲਾਵਾਂ), ရုပ်ရှင် (ਸਿਨੇਮਾ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲਮ), ဓာတ်ပုံ (ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ) ਅਤੇ အနုပညာကွန်ပျူတာ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਲਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਖ ਦਾ ਕੰਮ, ਗਹਿਣੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਲਾਗੂ ਕਲਾ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਕਠਪੁਤਲੀ ਕਲਾ, ਨਸਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ-ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਤਾ ਥਿੰਗਯਾਨ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਮੂਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ UNESCO ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਵਿਭਾਗ, ਸਿਖਲਾਈ, ਉਤਪਾਦਨ, ਥੀਏਟਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਯਾਂਗੂਨ ਅਤੇ ਮੰਡਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਹਨ। ਯਾਂਗੂਨ ਅਤੇ ਮੰਡਲੇ ਦੀਆਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹਨ। ਯਾਂਗੂਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਟਕੀ ਕਲਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਡਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਆਰਟਸ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਯਾਂਗੂਨ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਆਰਟਸ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਦਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਰਟਸ ਡਿਪਲੋਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦਾਖ਼ਲਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਚੋਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਰਜ਼ੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਫ਼ੀਸਾਂ, ਤਰੀਕਾਂ, ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਨੀ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। 2020 ਦੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਰਮੀ-ਕੋਰਸ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਛੇ ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ K15,000 ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਯਾਂਗੂਨ ਅਤੇ ਮੰਡਲੇ ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਸਟੂਡੀਓਆਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਪਰਕ-ਜਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਲਾ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਇਕਜੁੱਟ ਰਜਿਸਟਰ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਢਾਂਚਿਆਂ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਂਗੂਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨੇਪੀਤੌ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਖੇਤਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2021 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ 4,041 ਵਸਤਾਂ ਦਰਜ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ K500 ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ K5,000 ਦਾਖ਼ਲਾ ਫ਼ੀਸ ਸੀ; ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਭਿੱਖੂਆਂ ਅਤੇ ਨਨਾਂ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮੁਫ਼ਤ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਫ਼ੀਸਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਵਾਧੂ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਕਾਨੂੰਨ 1996 ਉਤਪਾਦਨ, ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ, ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਆਵਾਜ਼, ਸੰਪਾਦਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਜਾਂ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਸੈਂਸਰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਲਈ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜਾਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ 60 ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ 30 ਦਿਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਆਦ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਲ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਕੋਲ 30 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਵੰਡ ਵੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ 2019 ਮੌਲਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਵਲਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਆਡੀਓਵਿਜ਼ੁਅਲ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾਈ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਮੂਰਤੀਕਲਾ, ਹਸਤ-ਸ਼ਿਲਪ, ਕੱਪੜਿਆਂ, ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਬਣਨ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ। ਬੌਧਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ CRFile ਰਾਹੀਂ ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਹੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 50 ਸਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਿਨੇਮਾਈ ਅਤੇ ਆਡੀਓਵਿਜ਼ੁਅਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 50 ਸਾਲ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਲਾ ਨੂੰ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨੈਤਿਕ ਹੱਕ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਹੱਕ ਕਰਾਰ ਰਾਹੀਂ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਇਸ ਕਲਾ-ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਸਲਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖਰੇ ਮਾਮਲੇ ਹਨ। ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਕਲਾ ਲਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਆਪਣੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਣੇ ਸਟੂਡੀਓ, ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਪਰਵਾਸੀ ਸੰਪਰਕ-ਜਾਲ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੌਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਨਿਗਰਾਨੀ, VPN ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਵੰਡ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ, ਭੂਚਾਲ, ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਜੋਖ਼ਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2025 CTC ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਯੋਗ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ UK ਭਾਈਵਾਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ £10,000 ਤੱਕ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁਣ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਵਿਭਾਗ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਆਰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਗੈਲਰੀਆਂ, ਸਟੂਡੀਓ, ਸੰਘ, ਭਾਈਚਾਰੇ, ਬੌਧਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਪਰਵਾਸੀ ਸੰਪਰਕ-ਜਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਕਲਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮਕਾਲੀ ਉਤਪਾਦਨ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਕਲਾ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।