ဘဏ္ဍာရေး — မြန်မာနိုင်ငံတွင်

မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်တွေ့အသုံးဝင်သော ဘဏ္ဍာရေးအစီအစဉ်တစ်ခုသည် ပုံမှန်ကုန်ကျစရိတ်များကို စုဆောင်းငွေ၊ ချေးယူမှု၊ အခွန်ပေးရန်တာဝန်များ၊ အာမခံကာကွယ်မှုနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအန္တရာယ်တို့မှ ခွဲခြားထားသည်။ ဘဏ်များနှင့် မိုဘိုင်းငွေပေးချေမှုဝန်ဆောင်မှုများက အကောင့်များ၊ အပ်ငွေများနှင့် ငွေပေးချေမှုလမ်းကြောင်းများကို ပေးစွမ်းသော်လည်း ငွေသားကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar) သည် နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်ခွဲအချို့အပါအဝင် ဘဏ်များကို လိုင်စင်ပေး၍ ကြီးကြပ်သည်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွင် ရန်ကုန်စတော့အိတ်ချိန်း (Yangon Stock Exchange) ရှိ ရှယ်ယာများ၊ အစိုးရငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ၊ ကုမ္ပဏီများတွင် တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၊ အတည်ပြုထားသော စီမံကိန်းများ သို့မဟုတ် မြေယာအသုံးပြုခွင့်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ စျေးကွက်ငွေဖြစ်လွယ်မှု အကန့်အသတ်ရှိခြင်း၊ နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်မှု ထိန်းချုပ်ချက်များ၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ပြတ်တောက်မှုများ၊ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် ထုတ်ပေးသူအန္တရာယ်တို့က အကျိုးအမြတ်နှင့် ငွေကြေးရယူနိုင်မှု နှစ်မျိုးလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဤအန္တရာယ်များသည် အိမ်ထောင်စု၏ ပုံမှန်ကုန်ကျစရိတ်များနှင့် မတူပါ။ ထိုကုန်ကျစရိတ်များကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာကျပ်ဖြင့် ပေးချေရပြီး ငွေဖောင်းပွမှု၊ ကျပ်ငွေတန်ဖိုးကျဆင်းမှု၊ ရှားပါးမှုများ၊ ပဋိပက္ခများ၊ ရေကြီးမှုများ၊ ငလျင်များ၊ လောင်စာဆီ အကန့်အသတ်များနှင့် လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ချေးယူမှုသည် ဘဏ်များ၊ အသေးစားငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ကုမ္ပဏီများ၊ မိသားစုများ သို့မဟုတ် အလွတ်သဘော ငွေချေးသူများထံမှ ရရှိနိုင်သည်။ တရားဝင်ချေးငွေများတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော စာချုပ်များကို အသုံးပြုကြသော်လည်း အလွတ်သဘော သဘောတူညီချက်များတွင် အတိုးနှုန်း၊ အပေါင်ပစ္စည်း၊ ပြန်ဆပ်ရမည့်ရက်များနှင့် အကောင်အထည်ဖော်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပိုမိုမတည်ငြိမ်နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အများပြည်သူသုံး ကြွေးမြီအကြံပေးခြင်း သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်စုကြွေးမြီ သက်သာလျှော့ချပေးရေး ဝန်ဆောင်မှု ရှိကြောင်း ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိထားခြင်း မရှိသဖြင့် ပြန်ဆပ်ရန်အခက်အခဲများကို တိုက်ရိုက်ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် သေချာသော မှတ်တမ်းတင်ခြင်းတို့ လိုအပ်နိုင်သည်။ အခွန်ဆိုင်ရာ တာဝန်များသည် အခွန်ထမ်းသူ၊ ဝင်ငွေ၊ အရောင်းအဝယ်၊ ကုန်ပစ္စည်း၊ ဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ငွေပေးချေမှုအပေါ် မူတည်သည်။ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Finance and Revenue) နှင့် ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာန (Internal Revenue Department) တို့သည် ဝင်ငွေခွန်၊ ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန် (Commercial Tax)၊ သီးခြားကုန်စည်ခွန် (Specific Goods Tax)၊ အရင်းအနှီးအမြတ်ခွန်၊ အရင်းအမြစ်မှ ဖြတ်တောက်ကောက်ခံသည့်အခွန်၊ တံဆိပ်ခေါင်းခွန်နှင့် အကောက်ခွန်များကဲ့သို့သော ကိစ္စများကို စီမံခန့်ခွဲသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခွန်နှစ်သည် ဧပြီလ 1 ရက်မှ မတ်လ 31 ရက်အထိ ဖြစ်သည်။ အာမခံသည် ကျန်းမာရေး၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ ခရီးသွားလာမှု၊ အသက် သို့မဟုတ် တာဝန်ယူမှုကဲ့သို့သော အန္တရာယ်များအတွက် ပုဂ္ဂလိကကာကွယ်မှုကို ထပ်မံပေးစွမ်းပြီး လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ (Social Security Board) သည် အလုပ်အကိုင်နှင့် ဆက်စပ်သော ကာကွယ်မှုကို စီမံခန့်ခွဲသည်။ အာမခံလုပ်ငန်းကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ (Insurance Business Regulatory Board) နှင့် ဘဏ္ဍာရေးစည်းမျဉ်းကြီးကြပ်ရေးဦးစီးဌာန (Financial Regulatory Department) တို့သည် အာမခံဈေးကွက်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ကြီးကြပ်သည်။ ဘဏ်အကောင့်တစ်ခုရှိခြင်းသည် ငွေကြေး၊ ငွေဖောင်းပွမှု သို့မဟုတ် ငွေပေးချေမှုစနစ် အန္တရာယ်များကို ဖယ်ရှားပေးခြင်း မဟုတ်ပါ။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုသည် အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေအတွက် အစားထိုးမဟုတ်သလို အာမခံသည်လည်း မူဝါဒပါ စည်းကမ်းချက်များအပြင်ဘက်ရှိ ဆုံးရှုံးမှုများကို အကျုံးမဝင်ပါ။ ဘဏ္ဍာရေးမှတ်တမ်းများတွင် ငွေကြေးအမျိုးအစား၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၊ စာချုပ်၊ ပေးချေရမည့်ရက်၊ အခွန်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်၊ အကျုံးမဝင်သည့်အရာများနှင့် ငွေလဲနှုန်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပြတ်တောက်မှုအပေါ် ထိတွေ့မှုတို့ကို ဖော်ပြထားသင့်သည်။