Turkmanistonning barcha besh viloyati va Ashxobodda diniy tuzilmalar bor. 2022-yil dekabridagi rasmiy aholi ro‘yxatida 7 milliondan ortiq aholi qayd etilgan; AQSh hukumati bahosida esa 2023-yil o‘rtasida aholi 5,7 million bo‘lgan. Shu manba aholining qariyb 93 foizi musulmon, asosan sunniy, taxminan 6 foizi esa sharqiy pravoslav jamoalari, asosan rus pravoslav va arman apostol ekanini taxmin qiladi. Kichik shia, bahoiy, rim-katolik, protestant, baptist, pentekostal, Iegova guvohlari, ISKCON va yahudiy jamoalari ham mavjud. Yahudiy jamoasi taxminan 200 kishi deb baholanadi. Shia jamoalari ayniqsa Ashxobod, Eron bilan chegaradosh hududlar va Turkmanboshi bilan bog‘liq. Bu raqamlar dinga mansublikning qat’iy milliy o‘lchovi emas, taxminlardir. Konstitutsiya dinni tanlash, o‘zgartirish, namoyon etish yoki rad etish, yolg‘iz yoki boshqalar bilan ibodat qilish erkinligini himoya qiladi. Odamlar e’tiqodini oshkor qilishi yoki diniy faoliyatga qatnashishi shart emas; xorijliklar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ham rasmiy jihatdan shu diniy erkinliklarga ega. Diniy tashkilotlar qonun oldida teng, biroq diniy partiyalarga ruxsat yo‘q va diniy asos davlat majburiyatlariga rioya qilishdan ozod qilmaydi. Konstitutsiyaviy tuzum, jamoat axloqi, salomatlik, huquqlar, mudofaa yoki xavfsizlikni himoya qilish uchun idoralar faoliyatni cheklashi mumkin. Diniy tashkilot Adliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgandan keyingina yuridik shaxs maqomini oladi. Ro‘yxatga olish uchun odatda doimiy yashovchi kamida 50 nafar voyaga yetgan Turkmaniston fuqarosi, ustav, ta’sis bayonnomasi, yuridik manzil, muassislar ma’lumotlari va belgilangan to‘lov talab qilinadi. Ariza tashkilot tuzilganidan kamida bir oy o‘tgach topshiriladi. Vazirlik odatda bir oy ichida qaror chiqaradi; qo‘shimcha hujjatlar yoki ekspert tekshiruvi kerak bo‘lsa muddat uch oygacha cho‘zilishi mumkin. Ro‘yxatdan o‘tmagan diniy faoliyat taqiqlangan. Diniy tashkilotlar bilan ishlash va diniy axborotga ega materiallar, nashriyot hamda bosma mahsulotlarni ekspertiza qilish komissiyasi nazoratni muvofiqlashtiradi, shikoyatlarni ko‘radi hamda xorijiy ma’naviy markaz rahbariyati va xalqaro aloqalarini tasdiqlaydi. Mahalliy ijro organlari ham diniy sharoit, ibodat joyidan tashqaridagi marosimlar, ibodat joylarini qurish yoki joylashtirish haqidagi qarorlarda qatnashadi. Ro‘yxatdan o‘tgan tashkilotlar o‘z mablag‘i, xayriya va mol-mulkidan foydalanishi mumkin. Xorijiy grantlar va texnik, moliyaviy yoki gumanitar yordam ro‘yxatga olinishi, oraliq va yakuniy hisobot topshirilishini talab qiladi. Qonun majburiy badallarni taqiqlaydi. Adliya vazirligi tashkilot ustavi va faoliyatini tekshirishi, ogohlantirish berishi, moliya va grantlarni nazorat qilishi mumkin. Sud qonun, ustav, ekstremizm yoki xavfsizlik qoidalari buzilganda tashkilot faoliyatini olti oygacha to‘xtatishi yoki tugatishi mumkin. Ibodat va diniy marosimlar odatda ro‘yxatdan o‘tgan ibodat joylari, ziyorat maskanlari va qabristonlarda o‘tkaziladi. Odamlar uy, shifoxona, ijtimoiy muassasa yoki hibs joyida marosim so‘rashi mumkin, biroq tegishli tartiblar amal qiladi; uy faoliyati ommaviy yoki tizimli tus olmasligi kerak. Ibodat joylaridan tashqaridagi faoliyat qonuniy tartibga bo‘ysunadi, harbiy amaliyot esa harbiy xizmatchilar to‘g‘risidagi qonun bilan tartibga solinadi. Tashkilotlar olib kiradigan yoki tarqatadigan diniy adabiyot va buyumlar diniy ekspertiza talab qiladi. Har qanday tildagi diniy materialni shaxsiy saqlash va foydalanish qonunan mumkin; ekstremistik, separatistik, fundamentalistik yoki gijgijlash mazmuni taqiqlanadi. AQSh hukumatining 2023-yilgi hisoboti bosma diniy adabiyot olib kirilmagani va ayrim materiallar raqamli shaklda olinganini qayd etgan. Oraza baýramy va Gurban baýramy milliy dam olish kunlaridir. Sanalar oy taqvimiga va prezidentning yillik farmonlariga bog‘liq. 2025-yilda Oraza baýramy 30-martga to‘g‘ri kelgan, dam olish kuni 31-martga ko‘chirilgan; Gurban baýramy 6–8-iyun kunlari nishonlangan, dam olish kunlaridan biri 9-iyunga ko‘chirilgan. Bu tartiblar har yili o‘zgarishi mumkin. Davlat haj safarini ham tashkil qiladi. 2026-yil uchun prezident qarori 289 ziyoratchini nazarda tutib, 21-maydan 11-iyungacha davlat hisobidan Türkmenhowaýollary maxsus reysini belgilagan. Mahalliy tanlov qoidalari va ziyoratchilarning o‘z xarajatlari e’lon qilinmagan. 2025-yilgi alohida davlat hisoboti taxminan 3 000 nafar qaytgan ziyoratchini tilga olgan; e’lon qilingan raqamlar turli kvota yoki bosqichlarni anglatishi mumkin, ularni qo‘shib hisoblamang. Diniy ta’lim davlat ta’lim tizimidan alohida. Diniy bilim olish odatda ruxsat etiladi, biroq voyaga yetmagan shaxsga komissiya roziligi, ota-ona yoki qonuniy vakil roziligi va bolaning o‘z roziligi kerak; maktabdan tashqari dars haftasiga to‘rt soat bilan cheklanadi. Diniy ta’lim muassasasiga litsenziya, o‘qituvchiga diniy tayyorgarlik va markaziy diniy rahbariyat yoki komissiya roziligi zarur; xususiy diniy dars taqiqlangan. Ashxoboddagi Turkman davlat universitetida universitet darajasidagi bitta islomshunoslik dasturi mavjud; ayollar bu dasturdan chetlatilgan. Yuqori martabali musulmon ruhoniylari ham davlat roziligini olishi kerak. Protestant ruhoniylari ko‘pincha xorijda yoki masofaviy ta’lim orqali tayyorlanadi. Tug‘ilish, nikoh, dafn va boshqa hayotiy voqealardagi diniy marosimlar so‘rov asosida uy, qabriston va muassasalarda amalda mavjud. Tug‘ilish, nikoh, ajrim va o‘limning rasmiy qaydi ЗАГС va Gengesh kengashlariga tegishli. Hozirgi diniy nikoh davlat nikoh qaydining o‘rnini bosmaydi. Faqat ЗАГС tizimidan oldingi davrga oid tarixiy diniy qaydlar shunga teng rasmiy e’tirof oladi. Diniy marosimlar uchun alohida ishonchli milliy to‘lov va muddat jadvali yo‘q. Komissiya bag‘rikenglikni targ‘ib qilish, shikoyatlarni ko‘rib chiqish va ichki hamda xorijiy diniy aloqalarni muvofiqlashtirish bo‘yicha qonuniy vakolatga ega. Diniy vakillar ishtirokidagi davlat davra suhbatlari va 2025-yilda Tashqi ishlar vazirligining Birlashgan Millatlar Tashkilotining Sivilizatsiyalar ittifoqi bilan hamkorligi davlat boshqaruvidagi diniy muloqot shakllarini ko‘rsatadi. Mustaqil umummilliy dinlararo maydonlar borligi isbotlanmagan. Shunga qaramay, amaliyot ijtimoiy yoki ma’muriy xavf tug‘dirishi, ayniqsa yirik shaharlardan tashqaridagi ozchilik guruhlari va islomdan boshqa dinga o‘tganlar uchun qiyin bo‘lishi mumkin. USCIRFning 2025-yilga oid hisobotlarida Balkanabat, Dashoguz va Ahalda Ramazon paytidagi tekshiruvlar, soqolli erkaklarni so‘roq qilish, ayollarning ro‘moli yechilishi, ishga ta’sir ko‘rsatgan bosim va tungi namozga qatnashgan o‘smirlarning hibsga olinishi tasvirlangan. Hisobotda Ramazon va Ro‘za davrida Dashoguzda pravoslav ibodatlariga aralashish, shuningdek Iegova guvohlarini missionerlik va harbiy xizmatdan vijdonan bosh tortish sababli jinoiy ta’qib qilish ham qayd etilgan.
Turkmanistonda din
Turkmaniston dunyoviy davlat bo‘lib, rasmiy yoki majburiy dini yo‘q; odamlar dinga e’tiqod qilishi, dinini o‘zgartirishi yoki hech bir dinni tanlamasligi mumkin. Aholining aksariyati islom, asosan sunniylik tarafdori; rus pravoslav, kichikroq arman apostol, shia, bahoiy, katolik, protestant, Iegova guvohlari, ISKCON va yahudiy jamoalari ham bor. Diniy tashkilotlar ro‘yxatdan o‘tgach qonuniy faoliyat yuritishi mumkin, biroq ibodat, diniy ta’lim, adabiyot va xorijiy aloqalar davlat tartibi hamda nazoratiga bo‘ysunadi. Islom bayramlari va haj ommaviy ravishda e’tirof etilib, davlat nazoratidagi tartiblar asosida tashkil qilinadi.
VivAVia can make mistakes. Check important information.