افغان ثقافت ابتدائي آبادين، واپاري رستن، بدلجندڙ حڪمرانن، مذهبي روايتن ۽ علائقائي لاڳاپن وسيلي ترقي ڪئي آهي. تاريخ اها ڳالهه سمجهڻ ۾ مدد ڪري ٿي ته صوبن ۽ برادرين جي رسمن، سڃاڻپن ۽ ثقافتي ادارن ۾ فرق ڇو ٿي سگهي ٿو. خانداني ۽ برادريءَ جا نيٽ ورڪ زندگيءَ جي مختلف مرحلن ۾ تعليم، ڪم، شادي، سار سنڀال ۽ تحفظ تي اثرانداز ٿين ٿا، پر تڪرار، غربت ۽ بي گهر ٿيڻ انهن لاڳاپن ۽ خدمتن کي متاثر ڪري سگهن ٿا. دري ٻولي (Dari) ۽ پشتو ٻولي (Pashto) انتظاميا، تعليم، ميڊيا ۽ رابطي ۾ استعمال ٿيندڙ ٻه غالب بين العلاقائي ٻوليون آهن، جڏهن ته ازبڪ، ترڪمان، بلوچي، پشهئي، نورستاني ۽ پاميري ٻوليون پڻ ڳالهايون وڃن ٿيون. موجود اندازن موجب افغانستان جي آباديءَ جو 99 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو مسلمان آهي، جنهن ۾ سني حنفي مسلڪ (Sunni Hanafi) غالب آهي؛ شيعا، اسماعيلي، هندو، سک، عيسائي، بهائي، احمدي ۽ غير مذهبي برادريون پڻ ملڪ جي سماجي منظرنامي جو حصو آهن. مذهبي عمل ۽ عوامي اظهار تي عملاً قائم اسلامي نظام (de facto Islamic order) ۽ مقامي سلامتيءَ جون حالتون گهڻو اثر وجهن ٿيون. فنون ۾ بصري فن، موسيقي، ادب، فلم، ٿيٽر، تعمير، ڊزائن، فوٽوگرافي، ڊجيٽل صورتون ۽ ثقافتي ورثي جو تحفظ شامل آهن، پر انهن شعبن تائين رسائي هڪجهڙي ناهي ۽ عوامي موسيقي، جاندارن جي عڪاسي، اشاعتن ۽ پيشڪشن کي سنجيده مواد ۽ سلامتيءَ جي خطرن کي منهن ڏيڻو پئجي سگهي ٿو. رسمون گهرن، پاڙن، مذهبي ۽ سماجي برادرين ۽ ڪارگاهن وسيلي منتقل ٿين ٿيون، ۽ انهن جو عمل علائقي، نسلي گروهه ۽ شهري يا ڳوٺاڻن ماحول جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهي ٿو. روزاني سهڪار رسمي هدايتن، مقامي ثالثي ۽ غير رسمي برادريءَ جي عملن تي ڀاڙي ٿو؛ مقامي بزرگ، مذهبي عالم، عملاً قائم اختيارين ۽ برادريءَ جي نمائنده گروهه اهڙا معاملا سنڀالي سگهن ٿا، جيڪي سڄي ملڪ لاءِ لاڳو هڪ ئي پاڙي واري نظام ۾ شامل نه هجن.
ثقافت افغانستان ۾
افغانستان ۾ ثقافت تاريخ، ٻولين، مذهبي زندگي، خانداني لاڳاپن، رسمن، فنون ۽ روزاني سهڪار سان ٺهي ٿي. دري ۽ پشتو ڪيترن ئي علائقن کي ڳنڍين ٿيون، جڏهن ته مقامي ٻوليون، نسلي روايتون ۽ علائقائي رواج اهم تنوع پيدا ڪن ٿا. ثقافتي زندگي تائين رسائي علائقي، جنس، سلامتي، عمر، بي گهر ٿيڻ ۽ شهري يا ڳوٺاڻن هنڌ جي لحاظ کان مختلف آهي.
افغانستان ۾ ثقافت کي هڪ ئي قومي ضابطن جي ڪتاب بدران علائقائي ۽ صورتحال سان لاڳاپيل سمجهو. هر رابطي لاءِ لاڳاپيل ٻولي، برادريءَ جو ماحول، جنس، سلامتيءَ جون حالتون ۽ مقامي اختيارين جو ڍانچو نظر ۾ رکو، پوءِ حساس اميدن جي تصديق ڪنهن ڀروسي واري مقامي ذريعي کان ڪريو.
د ژوند پړاوونه
په افغانستان کې د ژوند پړاوونه د عمر، کورنۍ دندو، زدهکړې، کار، واده، بېځایه کېدو او اسنادو او خدمتونو ته د لاسرسي له مخې بڼه مومي. د کورنۍ او ټولنې شبکې ډېری وخت استوګنځای، عاید، پاملرنه او ساتنه برابروي، خو رسمي ملاتړ ټوټهټوټه دی او د ولایت، جنسیت، امنیت او ښاري یا کلیوالي ځای له مخې توپیر لري. شخړه، بېوزلي او بېځایه کېدل زدهکړه، معیشت، پالنه او د کورنۍ ثبات ګډوډولای شي.
افغان تاريخ
افغانستان جي تاريخ قديم آبادين کان اڄ تائين پکڙيل آهي. واپاري رستن، بدلجندڙ حڪمرانن ۽ علائقائي حالتن ملڪ کي شڪل ڏني. ذريعن ۽ انهن جي تشريحن کي سندن زماني، علائقي ۽ سياسي پسمنظر ۾ سمجهڻ گهرجي.
هنرونه
په افغانستان کې هنر بصري هنر، موسیقي، ادبیات، فلم، تیاتر، معمارۍ، ډیزاین، عکاسي، ډیجیټلي بڼې او د کلتوري میراث ساتنه رانغاړي. په دې ډګر کې دولتي ادارې، پوهنتونونه، خصوصي کارځایونه، غیررسمي لېږد او د کډوالۍ شبکې سره نښتي دي، خو سیمې او جنسیت ته په کتو یې لاسرسی نابرابر دی. عامه موسیقي، د ژوندیو موجوداتو انځورول، خپرونې او نندارې له جدي منځپانګیزو او امنیتي خطرونو سره مخ دي.
مذهبي ژوند
د شته اټکلونو له مخې د افغانستان تر 99 سلنې زیاته وګړي مسلمانان دي او د سني حنفي دود عمل پکې غالب دی. شیعه، اسماعیلي، هندوان، سیکان، عیسویان، بهایان، احمدیان او بېدینه وګړي کوچنۍ یا په ځانګړو سیمو کې متمرکزې ډلې دي. مذهبي عمل، زدهکړې ته لاسرسی او عامه څرګندونه د بالفعل اسلامي نظم او سیمهییزو امنیتي شرایطو له خوا په پراخه توګه ټاکل کېږي.
ٻوليون
افغانستان گهڻ لساني ملڪ آهي. دري ۽ پشتو انتظاميه، تعليم، ميڊيا، ثقافت ۽ علائقن جي وچ ۾ رابطي جون ٻه مکيه ٻوليون آهن. ٻين ڳالهائجندڙ ٻولين ۾ ازبڪي، ترڪمني، بلوچي، پشائي، نورستاني ۽ پاميري شامل آهن. ڪهڙي ٻولي حقيقت ۾ موجود آهي، اهو علائقي، اداري، وسيلن ۽ سلامتيءَ جي صورتحال تي دارومدار رکي ٿو.
رسمون
افغانستان جون روايتون خانداني زندگي، سالياني چڪر، لباس، موسيقي ۽ هنر ۾ ورثي ۾ مليل ريتن، علامتن ۽ اظهار جي صورتن تي مشتمل آهن. اهي گهڻو ڪري گهرن، پاڙن، مذهبي ۽ سماجي برادرين ۽ ورڪشاپن ۾ اڳتي منتقل ٿين ٿيون. انهن جو عمل علائقي، نسلي گروهه، شهري يا ٻهراڙيءَ جي ماحول ۽ موجوده رياستي ضابطن موجب بدلجي ٿو.
ګډ ژوند
په افغانستان کې ورځنی ګډ ژوند د رسمي لارښوونو، د ځايي منځګړیتوب او د ټولنې د غیررسمي دودونو له مخې بڼه مومي. عامه ځایونو ته لاسرسی، د شخړو هوارول او د ټولنې په چارو کې ګډون د جنسیت، قومیت، مذهب، عمر، معلولیت او بېځایه کېدو د وضعیت له مخې توپیر لري. ځايي مشران، دیني عالمان، بالفعل واکمن چارواکي او د ټولنې استازې ډلې ډېر ځله هغه چارې ترسره کوي چې د ټول هېواد لپاره په یوه واحد ګاونډیز نظام کې نه دي رانغاړل شوې.
VivAVia can make mistakes. Check important information.