کلتور په افغانستان کې

د افغانستان کلتور د لومړنیو مېشتېدنو، سوداګریزو لارو، بدلېدونکو واکمنانو، دیني دودونو او سیمه‌ییزو اړیکو له لارې وده کړې ده. تاریخ مرسته کوي چې پوه شو ولې دودونه، هویتونه او کلتوري ادارې د ولایتونو او ټولنو ترمنځ توپیر کولی شي. کورنۍ او ټولنیزې شبکې د ژوند په بېلابېلو پړاوونو کې پر زده‌کړو، کار، واده، پاملرنې او ساتنې اغېز کوي، خو شخړې، بې‌وزلي او بې‌ځایه کېدل کولی شي دا اړیکې او خدمتونه ګډوډ کړي. دري ژبه (Dari) او پښتو ژبه (Pashto) هغه دوه غالبې بین‌سیمه‌ییزې ژبې دي چې په اداره، زده‌کړه، رسنیو او اړیکو کې کارېږي، په داسې حال کې چې ازبکي، ترکمني، بلوڅي، پشه‌یي، نورستاني او پاميري هم ویل کېږي. د شته اټکلونو له مخې د افغانستان له ۹۹ سلنې څخه زیات نفوس مسلمان دی او د سني حنفي عمل پکې غالب دی؛ شیعه، اسماعیلي، هندو، سکه، عیسوي، بهایي، احمدي او غیر دیني ټولنې هم د هېواد د ټولنیز انځور برخه دي. دیني عمل او په عامه فضا کې څرګندونه د عملاً نافذ اسلامي نظم (de facto Islamic order) او د سیمې د امنیتي شرایطو له امله په کلکه اغېزمنېږي. په هنرونو کې بصري هنر، موسیقي، ادبیات، فلم، تیاتر، معماري، ډیزاین، عکاسي، ډیجیټلي بڼې او د کلتوري میراث ساتنه شامل دي، خو دې برخو ته لاسرسی یوشان نه دی او عامه موسیقي، د ژوندو موجوداتو انځورول، خپرونې او نندارې له جدي محتوایي او امنیتي خطرونو سره مخ کېدای شي. دودونه د کورنیو، ګاونډیو، دیني او ټولنیزو ټولنو او ورکشاپونو له لارې لېږدول کېږي، او کړنې د سیمې، قومي ډلې او ښاري یا کلیوالي چاپېریال له مخې توپیر کوي. ورځنۍ همکاري پر رسمي لارښوونو، سیمه‌ییزې منځګړیتوب او غیررسمي ټولنیزو کړنو ولاړه ده؛ سیمه‌ییز مشران، دیني عالمان، عملاً واکمن چارواکي او د ټولنې د استازو ډلې ښايي هغه چارې سمبالوي چې د ټول هېواد لپاره د یوه واحد ګاونډیز نظام تر پوښښ لاندې نه راځي.