کەلتوور لە ئەفغانستان

کەلتووری ئەفغانستان لە ڕێگەی نیشتەجێبوونە سەرەتاییەکان، ڕێگاکانی بازرگانی، دەسەڵاتدارانی جیاواز، نەریتە ئایینییەکان و پەیوەندییە هەرێمایەتییەکانەوە پەرەی سەندووە. مێژوو یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتن لەوەی بۆچی نەریتەکان، ناسنامەکان و دامەزراوە کەلتوورییەکان لە نێوان پارێزگا و کۆمەڵگەکاندا جیاوازن. تۆڕە خێزانی و کۆمەڵایەتییەکان کاریگەری لەسەر خوێندن، کار، هاوسەرگیری، چاودێری و پاراستن لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیان هەیە، بەڵام شەڕ، هەژاری و ئاوارەبوون دەتوانن ئەم پەیوەندی و خزمەتگوزارییانە تێک بدەن. دری و پشتۆ دوو زمانی سەرەکیی نێوان هەرێمەکانن کە لە بەڕێوەبردن، پەروەردە، میدیا و پەیوەندیکردندا بەکاردێن، لەگەڵ ئەوەی ئۆزبەکی، تورکمانی، بلوچی، پەشایی، نورستانی و پامیریش قسەیان پێ دەکرێت. بەپێی هەڵسەنگاندنە بەردەستەکان، زیاتر لە ٩٩ لە سەدی دانیشتووانی ئەفغانستان موسڵمانن و ڕێبازی سوننی حەنەفی زاڵە؛ کۆمەڵە شیعە، ئیسماعیلی، هیندو، سیک، مەسیحی، بەهایی، ئەحمەدی و بێ‌ئایینیش بەشێکن لە دیمەنی کۆمەڵایەتیی وڵاتەکە. کردار و دەربڕینی ئایینی لەلایەن ڕێکخستنی ئیسلامی دژەواقعی و بارودۆخی ئاسایشی ناوخۆییەوە بە شێوەیەکی زۆر کاریگەرییان لێ وەردەگیرێت. هونەرەکان هونەری بینراو، مۆسیقا، ئەدەب، فیلم، شانۆ، بیناسازی، دیزاین، وێنەگرتن، شێوە دیجیتاڵییەکان و پاراستنی میراتی کەلتووری دەگرنەوە، بەڵام دەستگەیشتن بەمانە یەکسان نییە و مۆسیقای گشتی، وێنەکردنی زیندەوەران، بڵاوکراوەکان و نمایشەکان دەتوانن ڕووبەڕووی مەترسییە گەورەکانی ناوەڕۆک و ئاسایش ببنەوە. نەریتەکان لە ڕێگەی ماڵەوە، دراوسێیەتی، کۆمەڵگە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان و کارگەکانەوە دەگوازرێنەوە و جێبەجێکردنیان بە پێی ناوچە، گرووپی ئەسڵەتی و شوێنی شار یان گوند جیاوازە. هاوکاریی ڕۆژانە پشت بە ڕێنماییە فەرمییەکان، ناوبژیوانی ناوخۆیی و کردارە نافەرمییە کۆمەڵایەتییەکان دەبەستێت؛ ڕیش‌سپییە ناوخۆییەکان، زانایانی ئایینی، دەسەڵاتدارانی دژەواقعی و گرووپە نوێنەرایەتییە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن ئەو بابەتانە بەڕێوە ببرن کە لەلایەن سیستەمێکی یەکگرتووی سەرانسەریی دراوسێیەتییەوە نەگیراون.